Tiếng Tây Ban Nha tách động từ “to be” thành hai từ khác nhau là ser và estar. Nghe thì rối, nhưng người Việt lại có sẵn chìa khóa trong tay: “là” và “ở”. Bài này giải thích cách dùng ser estar từ con số 0 — bảng chia động từ, sáu nhóm dùng ser, năm nhóm dùng estar, lý do quy tắc “vĩnh viễn / tạm thời” là sai, và những tính từ đổi hẳn nghĩa khi đổi động từ.
predict, indicate, contradict, dictionary, dictator, verdict, edict… tất cả đều mọc lên từ một động từ Latinh: dīcere (nói). Bài này xếp cả họ từ vựng tiếng Anh gốc dict theo tiền tố — “nói về phía nào” — và đối chiếu với cách ghép từ Hán Việt mà bạn vốn đã quen dùng hằng ngày.
“Indicate” gồm in- (hướng vào) + dic (nói) + -ate, nghĩa gốc là “nói hướng về phía đó” — đúng y hệt chữ “chỉ” (指) của tiếng Việt. Bài viết giải thích nghĩa, cách dùng, khác biệt với show, cách phát âm chuẩn và cả chuyện vì sao người Anh gọi đèn xi nhan là “indicator”.
“predict” được ghép từ “pre-（trước）” + “dict（nói）”, nghĩa đen là “nói trước”. Thú vị là dự đoán（預斷）, dự báo（預報）, tiên đoán（先斷）của tiếng Việt cũng lắp theo đúng công thức đó — chỉ khác ở nửa sau. Bài này giải thích nghĩa, cách dùng, cách phát âm và cách phân biệt predict với forecast.
Deredere (デレデレ) là từ tượng hình tiếng Nhật tả cảnh “tim mềm nhũn ra vì thích ai đó”. Đây là kiểu dere duy nhất không có lớp vỏ che phía trước, nên nó chính là điểm gốc để đo tất cả các kiểu còn lại. Bài này giải thích nghĩa gốc trong từ điển, cách đọc, cách phân biệt với dandere và dấu hiệu nhận ra nhân vật deredere trong anime.
Kuudere (クーデレ) là “cool” trong tiếng Anh ghép với “dere” — kiểu nhân vật mặt lạnh nhưng bên trong vẫn thương thật. Bài này giải thích nghĩa, cách đọc, và điểm dễ nhầm nhất: kuudere im lặng vì bình tĩnh, còn dandere im lặng vì ngại — lý do im lặng của hai bên ngược hẳn nhau.
Danh sách các loại dere và cách phân biệt tsundere, yandere, kuudere, deredere, dandere. “Dere” vốn chỉ là một từ tượng hình tả cái vẻ mềm nhũn ra vì thích ai đó, vậy mà tiếng Nhật đã biến nó thành một mảnh ghép lắp được vô hạn kiểu tính cách mới.
yandere (ヤンデレ) nghĩa là gì? Đây là từ ghép của 病んでる (yanderu — đang rệu rã trong lòng) và デレデレ (deredere — mềm nhũn vì thích ai đó): một kiểu nhân vật mà tình cảm chạy hết cỡ tới mức hỏng. Bài này mổ từng mảnh chữ, chỉ cách đọc bốn nhịp cho người Việt, so kỹ với tsundere, và giải thích vì sao ghen tuông, chiếm hữu hay cuồng si đều mới chạm được một góc của nó.
Biệt danh thân mật tiếng Tây Ban Nha nhiều đến mức choáng — mi amor, cariño, cielo, corazón, mi vida, mami, papi, gordo, flaco... Bài tổng hợp này không giải nghĩa từng từ mà vẽ tấm bản đồ: xếp cả tủ từ vựng theo mức độ được từ điển ghi nhận, từ những từ có hẳn mục riêng trong DLE (mi vida, alma mía) xuống tới những từ không cuốn nào chép (mi rey, mi reina). Hóa ra chỉ đúng hai từ được DLE gọi thẳng là “apelativo cariñoso”, còn mi amor thì không có mục nào — dù amor có tới hai chục mục con, kể cả tên hai loài cây cỏ. Cuối bài là điểm mà chỉ người Việt mới thấy: tiếng Việt tuyên bố quan hệ bằng đại từ nhân xưng, tiếng Tây Ban Nha tuyên bố tình cảm bằng sở hữu — một bên bắt buộc, một bên tùy chọn và chồng bao nhiêu lớp cũng được.
mami / papi nghĩa là gì? Nghĩa gốc là “mẹ ơi / bố ơi”. DLE có lập mục cho cả hai kèm nhãn afect., nhưng riêng cách dùng để gọi người yêu và vợ chồng thì chỉ Diccionario de americanismos ghi: papi ở EU, CR, Pa, Cu, RD, Co, Ve, Ec, Bo, Ar, Ur; mami ở Mx, Pa, Cu, RD, PR, Co, Ve, Bo và ít dùng ở Ec, kèm nhãn pop và afec. Cũng chính mục đó ghi cách người lớn gọi một đứa bé là mami/papi, và ở Panama một cách dùng bị đánh dấu vulg cùng desp. Bài viết đối chiếu chỗ DLE cho papi nghĩa “người đàn ông hấp dẫn” nhưng bỏ trống ở mami, tra mục papichulo (có ở cả hai cuốn, không phải từ lóng nằm ngoài từ điển), và chỉ ra chỗ từ điển nêu luôn giới tính của người nói — papito là từ “được phụ nữ dùng”, còn mamacito thì không tồn tại. Từ đó so với anh/em của tiếng Việt: cả hai tiếng đều để ý ai đang nói với ai, chỉ khác chỗ cất — một bên cất trong ngữ pháp, một bên cất trong từ vựng.
