Nghĩa của nó đúng bằng “Ngon quá!” — ngắn, tự nhiên, dùng được gần như ở mọi nơi.
Bạn nhớ giỏi ghê! Đúng vậy, rico vừa là “giàu” vừa là “ngon”.
Nghe thì có vẻ rối, nhưng thật ra người Việt có sẵn “chìa khóa” để hiểu vì sao hai nghĩa này đi chung một chữ. Mình bắt đầu từ đó nhé.
- 1 qué rico: nghĩa và cấu tạo
- 2 Vì sao “giàu” và “ngon” lại là cùng một chữ?
- 3 está rico hay es rico? Động từ quyết định nghĩa
- 4 Đuôi của rico đổi theo món ăn
- 5 “trông ngon”, “thơm quá”: rico đi với các giác quan
- 6 Cẩn thận: rico dùng cho người giống “ngon” trong tiếng lóng Việt
- 7 rico và delicioso khác nhau thế nào?
- 8 Phát âm: chữ r đầu từ phải rung
- 9 Tổng kết: qué rico
qué rico: nghĩa và cấu tạo
“¡Qué rico!” (đọc gần như “KÊ RRI-cô”, chữ r đầu rung lưỡi) gồm “qué” (thật là…, …quá) và tính từ “rico”. Khi nói về đồ ăn thức uống, “rico” nghĩa là ngon, dễ chịu, nên cả câu tương đương “Ngon quá!” hay “Ngon ghê!”.
qué（…quá, thật là…）＋ rico（ngon）
⇒ “Ngon quá!”
Khuôn ¡Qué + tính từ! dùng được với mọi tính từ: ¡Qué bonito!（Đẹp quá!）, ¡Qué caro!（Đắt quá!）
Vì sao “giàu” và “ngon” lại là cùng một chữ?
Từ điển RAE liệt kê nghĩa đầu tiên của rico là “có nhiều tiền của”, nghĩa tiếp theo là “dồi dào, phong phú”, và sau đó mới tới “thơm ngon, dễ chịu”.
Giờ bạn thử nghĩ tới mấy cụm này trong tiếng Việt: “giàu vitamin C”, “giàu dinh dưỡng”, “giàu đạm”.
Chữ “giàu” của mình cũng đã đi từ “nhiều tiền” sang “chứa nhiều thứ tốt” rồi đó. Tiếng Tây Ban Nha nói y hệt:
・Mi tío es rico.
（Chú mình giàu.）
・La naranja es rica en vitamina C.
（Cam giàu vitamin C.）
・¡Qué rico!
（Ngon quá!）
Chính xác! Một món ăn rico là món “giàu” hương vị. Nhớ theo chuỗi này là bạn không bao giờ thấy hai nghĩa đó “đánh nhau” nữa.
Người mới học hay nghĩ rico là “giàu” rồi dịch sai câu khen món ăn. Giờ bạn biết rồi thì yên tâm nhé.
está rico hay es rico? Động từ quyết định nghĩa
Đây là điểm ngữ pháp mới đầu tiên. Tiếng Tây Ban Nha có hai động từ “là”: ser và estar. Với rico, chọn động từ nào sẽ đổi luôn nghĩa của câu.
estar rico / ser rico
La sopa está rica.
⇒ Súp ngon（cảm nhận của mình lúc đang ăn → estar）
Mi vecino es rico.
⇒ Hàng xóm mình giàu（đặc điểm của một người → ser）
El mango es rico.
⇒ Xoài là thứ ngon（nhận xét chung về một loại đồ ăn → cũng có thể dùng ser）
Luật đơn giản cho người mới: khen món đang ăn trước mặt ⇒ luôn dùng estar.
Tiếng Việt thì “món này ngon” hay “chú ấy giàu” đều không cần động từ. Còn tiếng Tây Ban Nha thì estar kiểu như nói “(bây giờ, lúc mình ăn) nó đang ngon”. Đã ăn xong thì đổi sang quá khứ: ¡Estuvo muy rico!（Ngon lắm!）
Đuôi của rico đổi theo món ăn
Điểm ngữ pháp mới thứ hai: tính từ phải khớp giống và số với món ăn mà nó mô tả.
El pastel está rico.（bánh kem — giống đực, số ít）
La salsa está rica.（nước sốt — giống cái, số ít）
Los tacos están ricos.（taco — giống đực, số nhiều）
Las frutas están ricas.（trái cây — giống cái, số nhiều）
⇒ Câu cảm thán đứng một mình ¡Qué rico! thì cứ để dạng rico.
⇒ Muốn nhấn mạnh: riquísimo / riquísima（ngon cực kỳ）
“trông ngon”, “thơm quá”: rico đi với các giác quan
Tiếng Việt khen món ăn bằng đủ giác quan: trông ngon, thơm quá, ăn ngon. Tiếng Tây Ban Nha (nhất là ở Mỹ Latinh) cũng ghép rico với các động từ giác quan theo đúng kiểu đó.
・Se ve rico.
（Trông ngon ghê.）
・Huele rico.
（Thơm quá.）
・Sabe rico.
（Ăn thấy ngon / Có vị ngon.）
Một mẹo nhỏ về đuôi từ: huele rico và sabe rico thường giữ nguyên dạng rico, vì nó mô tả mùi, vị chứ không mô tả món ăn. Còn se ve（trông）thì đuôi đi theo món: La sopa se ve rica（Súp trông ngon ghê）.
Ở Tây Ban Nha, “thơm quá” người ta hay nói Huele bien hơn. Nếu bạn không chắc, Huele bien là câu an toàn ở mọi nơi.
Cẩn thận: rico dùng cho người giống “ngon” trong tiếng lóng Việt
Đây là chỗ bạn nên dừng lại! Nghĩ tới chữ “ngon” của tiếng Việt nhé.
“Món này ngon” thì bình thường. Nhưng nếu ai đó nói về một người là “ngon” thì trong tiếng lóng, nó mang ý nhận xét ngoại hình theo kiểu gợi dục — không lịch sự chút nào.
rico / rica cũng có đúng cái bẫy đó, và mức độ còn khác nhau tùy nước.
rico dùng cho người: khác nhau theo vùng
【Tây Ban Nha — nói về em bé】
・¡Qué rico es tu bebé!
（Em bé nhà bạn dễ thương quá!）
⇒ Từ điển RAE ghi nghĩa này là văn nói, “nói về trẻ con: xinh xắn, đáng yêu”.
【Mexico, Trung Mỹ — nói về người lớn】
・Qué rico te ves.
⇒ SpanishDictionary.com dịch là “hấp dẫn, gợi cảm” — mang ý tán tỉnh.
・¡Qué rica! nói về một phụ nữ ⇒ giống hệt “ngon” trong tiếng lóng Việt.
Đúng vậy, bạn chỉ cần mang luôn “cảm giác an toàn” của chữ ngon sang chữ rico là đủ: khen đồ ăn thì thoải mái, khen người thì tránh.
Muốn khen người khác xinh, đẹp, dễ thương thì tiếng Tây Ban Nha có những từ riêng như guapo, bonito, lindo.
rico và delicioso khác nhau thế nào?
Cả hai đều là “ngon”, và trong đa số trường hợp bạn có thể đổi qua lại. Khác biệt chủ yếu nằm ở sắc thái.
rico ⇒ “ngon” kiểu đời thường, thân mật — dùng trong nhà, với bạn bè, ở quán ăn
・¡Qué rico!（Ngon ghê!）
delicioso ⇒ “ngon” rõ ràng, trung tính hơn — hợp với lời cảm ơn chủ nhà, nhận xét nhà hàng, thực đơn, quảng cáo
・Todo estuvo delicioso, muchas gracias.（Món nào cũng ngon lắm, cảm ơn nhiều.）
⇒ Cách nhớ: rico ≈ “ngon ghê”, delicioso ≈ “rất ngon”
Phát âm: chữ r đầu từ phải rung
Chữ r ở đầu từ trong tiếng Tây Ban Nha luôn đọc rung lưỡi（giống rr）: rico = “RRRi-cô”.
Lưu ý riêng cho bạn nào nói giọng Bắc: giọng Bắc hay đọc r, d, gi gần như cùng một âm “z”. Nếu đọc rico thành “zi-cô” thì người bản xứ sẽ khó nhận ra. Hãy để đầu lưỡi chạm nhẹ sau răng trên và rung, như tiếng xe máy “rrrr”.
Tổng kết: qué rico
● rico vừa là “giàu” vừa là “ngon”: giống tiếng Việt “giàu vitamin” ⇒ món rico là món “giàu hương vị”
● Khen món đang ăn dùng estar: La sopa está rica / es rico với người là “giàu”
● Đuôi đổi theo món: rico / rica / ricos / ricas; nhấn mạnh: riquísimo
● Giác quan: se ve rico（trông ngon）/ huele rico（thơm quá）/ sabe rico（có vị ngon）
● Dùng cho người giống “ngon” trong tiếng lóng Việt ⇒ khen đồ ăn thì được, khen người thì tránh（trừ em bé ở Tây Ban Nha）
● rico ≈ “ngon ghê”（thân mật）, delicioso ≈ “rất ngon”（trung tính）
● r đầu từ phải rung, đừng đọc thành “z”
Câu nói khi ăn trong tiếng Tây Ban Nha: từ lúc “thèm” đến lúc ngồi lại sau bữa ăn
Real Academia Española, Diccionario de la lengua española — mục từ rico（https://dle.rae.es/rico）
SpanishDictionary.com — mục từ rico（https://www.spanishdict.com/translate/rico）
