Nó chỉ khoảng thời gian mọi người vẫn ngồi lại quanh bàn ăn sau khi đã ăn xong — uống cà phê, nói chuyện, không ai vội đứng dậy.
Bạn không phải người duy nhất nghĩ vậy đâu! Đây là lỗi nhầm phổ biến nhất với từ này.
Và điều bất ngờ là: cái nhầm đó cũng có lý do lịch sử hẳn hoi. Mình kể ở phần sau nhé.
sobremesa: nghĩa và cấu tạo
“sobremesa” (đọc gần như “sô-brê-MÊ-sa”) là danh từ giống cái. Từ điển RAE định nghĩa là “khoảng thời gian ngồi lại ở bàn sau khi đã ăn”. Từ này ghép từ “sobre” (trên) và “mesa” (cái bàn).
⇒ nghĩa đen: “ở trên bàn”
⇒ nghĩa thực tế: vẫn còn ngồi ở bàn ăn sau khi ăn xong
・La sobremesa duró dos horas.
（Ngồi lại nói chuyện sau bữa ăn mất hai tiếng luôn.）
・Nos quedamos de sobremesa hasta las cinco.
（Tụi mình ngồi lại bên bàn tới năm giờ chiều.）
・Me encanta hacer sobremesa con mi familia.
（Mình rất thích ngồi lại trò chuyện với gia đình sau bữa ăn.）
“sobre + mesa” — bạn đã biết cấu trúc này qua “máy tính để bàn”
Để mình chỉ cho bạn một chỗ bạn gặp chữ này mỗi ngày mà không biết!
Ở Tây Ban Nha, máy tính để bàn gọi là ordenador de sobremesa.
Tiếng Việt nói “để bàn“, tiếng Tây Ban Nha nói “de sobremesa” — cả hai đều là “thứ nằm trên bàn”.
“để bàn” = “de sobremesa”
máy tính để bàn ⇒ ordenador de sobremesa
đèn để bàn ⇒ lámpara de sobremesa
đồng hồ để bàn ⇒ reloj de sobremesa
※Ở Mỹ Latinh, máy tính để bàn thường gọi là computadora de escritorio.
Không phải “tráng miệng” — nhưng vì sao lại dễ nhầm?
Món tráng miệng trong tiếng Tây Ban Nha là el postre. Còn sobremesa không phải là một món ăn, mà là một khoảng thời gian.
el postre ⇒ món tráng miệng（bánh flan, trái cây, kem…）⇒ là đồ ăn
la sobremesa ⇒ ngồi lại bên bàn sau bữa ăn ⇒ là thời gian
・¿Qué hay de postre?（Tráng miệng có gì vậy?）
・Durante la sobremesa hablamos de todo.（Lúc ngồi lại sau bữa ăn, tụi mình nói đủ thứ chuyện.）
Đây là phần mình thích nhất! Từ điển RAE ghi sobremesa có tới vài nghĩa:
① tấm khăn phủ bàn（để trang trí, giữ sạch）
② thời gian ngồi lại ở bàn sau khi ăn ⇐ nghĩa chính ngày nay
③ món tráng miệng ⇐ nhưng có ghi chú “desus.”, tức là nghĩa cũ, nay không còn dùng
Vậy là ngày xưa sobremesa đúng là từng mang nghĩa “tráng miệng” — thứ được đưa “lên bàn” sau cùng. Chỉ là nghĩa đó đã “nghỉ hưu” rồi.
So với người Việt: “trà dư tửu hậu” và đi cà phê
Hỏi hay lắm! Thói quen thì người Việt có — thậm chí mình còn có cả thành ngữ “chuyện trà dư tửu hậu”, tức là những câu chuyện phiếm lúc uống trà, sau khi uống rượu.
Cái tiếng Việt thiếu là một từ để gọi tên cái khoảng thời gian đó. Và có một chỗ khác nhau nho nhỏ về địa điểm:
Sau bữa ăn, người ta đi đâu?
Việt Nam
⇒ Dọn mâm, rồi chuyển sang bộ bàn ghế uống trà, hoặc rủ nhau đi cà phê ở chỗ khác
sobremesa
⇒ Không đổi chỗ. Cà phê, trà, có khi thêm một ly rượu nhỏ, được mang tới chính cái bàn vừa ăn, và mọi người cứ thế ngồi tiếp
Chính xác! Đứng dậy đi chỗ khác là kết thúc sobremesa rồi. Tinh thần của nó là ở lại bên cái bàn đã cùng nhau ăn.
Ở Tây Ban Nha, một bữa trưa cuối tuần với gia đình có thể kéo dài thêm một đến ba tiếng chỉ vì sobremesa, và nhà hàng cũng thường không hối khách. Khi nào muốn về, bạn chủ động gọi: La cuenta, por favor.
Bonus: “horario de sobremesa” trên TV
Vì sobremesa là khoảng thời gian ngay sau bữa trưa, nên ở Tây Ban Nha nó còn được dùng để chỉ khung giờ đầu buổi chiều trên truyền hình — lúc cả nhà vừa ăn trưa xong và vẫn còn ngồi quanh bàn.
・La nueva serie se emite en horario de sobremesa.
（Bộ phim mới được chiếu vào khung giờ đầu buổi chiều.）
Tổng kết: sobremesa
● Cấu tạo: sobre（trên）+ mesa（bàn）⇒ giống “để bàn” trong ordenador de sobremesa（máy tính để bàn）
● Không phải tráng miệng: tráng miệng là el postre（nghĩa “tráng miệng” của sobremesa là nghĩa cũ, nay không dùng）
● Cách nói: hacer sobremesa, estar / quedarse de sobremesa
● Khác người Việt ở địa điểm: không chuyển sang bàn trà hay đi cà phê chỗ khác, mà ngồi nguyên ở bàn vừa ăn
● Trên TV: horario de sobremesa = khung giờ đầu buổi chiều
Câu nói khi ăn trong tiếng Tây Ban Nha: từ lúc “thèm” đến lúc ngồi lại sau bữa ăn
Real Academia Española, Diccionario de la lengua española — mục từ sobremesa（https://dle.rae.es/sobremesa）
SpanishDictionary.com — mục từ sobremesa（https://www.spanishdict.com/translate/sobremesa）
Wikipedia, “Sobremesa”（https://en.wikipedia.org/wiki/Sobremesa）
Travel and Tannins, “The Spanish Sobremesa — Why Every Spanish Lunch Doesn’t End When the Food Does”（travelandtannins.com）
