Tiếng Tây Ban Nha tách động từ “to be” thành hai từ khác nhau là ser và estar. Nghe thì rối, nhưng người Việt lại có sẵn chìa khóa trong tay: “là” và “ở”. Bài này giải thích cách dùng ser estar từ con số 0 — bảng chia động từ, sáu nhóm dùng ser, năm nhóm dùng estar, lý do quy tắc “vĩnh viễn / tạm thời” là sai, và những tính từ đổi hẳn nghĩa khi đổi động từ.
Biệt danh thân mật tiếng Tây Ban Nha nhiều đến mức choáng — mi amor, cariño, cielo, corazón, mi vida, mami, papi, gordo, flaco... Bài tổng hợp này không giải nghĩa từng từ mà vẽ tấm bản đồ: xếp cả tủ từ vựng theo mức độ được từ điển ghi nhận, từ những từ có hẳn mục riêng trong DLE (mi vida, alma mía) xuống tới những từ không cuốn nào chép (mi rey, mi reina). Hóa ra chỉ đúng hai từ được DLE gọi thẳng là “apelativo cariñoso”, còn mi amor thì không có mục nào — dù amor có tới hai chục mục con, kể cả tên hai loài cây cỏ. Cuối bài là điểm mà chỉ người Việt mới thấy: tiếng Việt tuyên bố quan hệ bằng đại từ nhân xưng, tiếng Tây Ban Nha tuyên bố tình cảm bằng sở hữu — một bên bắt buộc, một bên tùy chọn và chồng bao nhiêu lớp cũng được.
mami / papi nghĩa là gì? Nghĩa gốc là “mẹ ơi / bố ơi”. DLE có lập mục cho cả hai kèm nhãn afect., nhưng riêng cách dùng để gọi người yêu và vợ chồng thì chỉ Diccionario de americanismos ghi: papi ở EU, CR, Pa, Cu, RD, Co, Ve, Ec, Bo, Ar, Ur; mami ở Mx, Pa, Cu, RD, PR, Co, Ve, Bo và ít dùng ở Ec, kèm nhãn pop và afec. Cũng chính mục đó ghi cách người lớn gọi một đứa bé là mami/papi, và ở Panama một cách dùng bị đánh dấu vulg cùng desp. Bài viết đối chiếu chỗ DLE cho papi nghĩa “người đàn ông hấp dẫn” nhưng bỏ trống ở mami, tra mục papichulo (có ở cả hai cuốn, không phải từ lóng nằm ngoài từ điển), và chỉ ra chỗ từ điển nêu luôn giới tính của người nói — papito là từ “được phụ nữ dùng”, còn mamacito thì không tồn tại. Từ đó so với anh/em của tiếng Việt: cả hai tiếng đều để ý ai đang nói với ai, chỉ khác chỗ cất — một bên cất trong ngữ pháp, một bên cất trong từ vựng.
mi amor nghĩa là gì? Dịch sát là “tình yêu của tôi”, và DLE có hẳn một nghĩa riêng cho amor: “người được yêu”. Nhưng đó là nghĩa chỉ người, không phải nhãn “dùng để gọi” — và lạ hơn nữa, mục amor có hơn hai chục mục con mà không có mi amor, trong khi mi vida và alma mía thì được lập mục riêng kèm định nghĩa “dùng để nói với ai đó một cách trìu mến”. Bài viết đối chiếu sáu kiểu ghi nhãn của DLE, nghĩa số 4 trong Diccionario del estudiante với ví dụ “¡Ven aquí, amor mío!”, amorcito và hậu tố -ito, cùng lý do người Việt thấy chữ “mi” lạ tai: tiếng Việt tuyên bố quan hệ bằng anh/em/mình, tiếng Tây Ban Nha tuyên bố bằng sở hữu.
cariño nghĩa là gì? Vừa là danh từ “tình thương, sự quý mến”, vừa là tiếng gọi “cưng ơi, em ơi”. Thú vị ở chỗ hai cuốn từ điển của cùng một Viện Hàn lâm Hoàng gia Tây Ban Nha lại nói khác nhau: DLE liệt kê 5 nghĩa mà không có nghĩa gọi, còn Diccionario del estudiante thì ghi hẳn kèm ví dụ. Bài viết mổ gốc từ (hóa ra dính tới chữ “thiếu”), cấu trúc tener cariño a alguien, cariño mío, và cả bảng biệt danh thân mật để gọi người yêu.
Te quiero và te amo đều được dịch là “anh yêu em”, nhưng người bản xứ dùng hai câu này ở hai nhiệt độ khác hẳn nhau. Bài viết giải thích gốc của querer (“muốn”), sức nặng của amar, sự khác biệt giữa Tây Ban Nha và Mỹ Latinh, và vì sao tiếng Việt chia cấp độ tình cảm bằng đại từ chứ không bằng động từ.
Lana trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa đen là “len, lông cừu”, nhưng ở Mexico nó lại là tiếng lóng chỉ “tiền”. Bài này giải thích nghĩa, lý do đằng sau bước nhảy ng
salud trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa gốc là “sức khỏe”, nhưng chỉ một từ này thôi đã đủ dùng cả lúc nâng ly lẫn lúc ai đó hắt hơi. Bài viết giải thích nghĩa, các
estrenar là gì? Đây là động từ tiếng Tây Ban Nha mang nghĩa “dùng một thứ gì đó lần đầu tiên” – điều mà tiếng Việt buộc phải diễn đạt bằng cả cụm “mặc lần đầu”,
“Mil gracias” dịch sát là “một nghìn lời cảm ơn”, nhưng chẳng ai đếm tới nghìn cả. Bài này giải thích mil gracias là gì, khác muchas gracias ở chỗ nào, khi nào