Từ tiếng Tây Ban Nha hôm nay là “estrenar”!
Bạn thử nghĩ xem: sáng nay bạn xỏ chân vào đôi giày mới mua, lần đầu tiên. Trong tiếng Việt, mình phải nói cả một cụm – “đi đôi giày mới lần đầu”. Nhưng tiếng Tây Ban Nha chỉ cần một từ duy nhất.
Hình ảnh cốt lõi của từ này là “lần đầu tiên đưa một thứ mới vào sử dụng”, và từ đó “estrenar” = “dùng/mặc/đi lần đầu”, “công chiếu, ra mắt lần đầu” nhé!
- 1 estrenar nghĩa là gì? Hình ảnh cốt lõi là “lần đầu tiên đưa vào sử dụng”
- 2 Vì sao tiếng Việt phải nói cả cụm “mặc lần đầu”? Chỗ này mới thú vị
- 3 Cách dùng estrenar: 4 mẫu câu cần nắm
- 4 estrenar khác gì inaugurar, debutar và lanzar?
- 5 Nguồn gốc của estrenar: món quà đầu năm của người La Mã cổ đại
- 6 Mẹo ghi nhớ estrenar cho người Việt
- 7 Tổng kết về estrenar
estrenar nghĩa là gì? Hình ảnh cốt lõi là “lần đầu tiên đưa vào sử dụng”
“estrenar” (phát âm: /es.tɾeˈnaɾ/, đọc gần như “ét-trê-NA”, trọng âm rơi vào âm tiết cuối) là một ngoại động từ, mang nghĩa “sử dụng một thứ gì đó lần đầu tiên” và “trình diễn / công chiếu một tác phẩm lần đầu tiên trước công chúng”.
Đây là động từ nhóm -ar chia hoàn toàn theo quy tắc, nên bạn không cần lo về bất quy tắc: estreno, estrenas, estrena, estrenamos, estrenáis, estrenan. Ở thì quá khứ đơn (pretérito) thì là estrené, estrenaste, estrenó…
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: estrenar không nói về việc “mua”, mà nói về “lần chạm tay đầu tiên”. Món đồ đó có thể đã nằm trong tủ ba tháng rồi, nhưng chừng nào bạn chưa dùng nó lần nào, thì hôm bạn dùng nó chính là hôm bạn estrenar nó.
Hãy tưởng tượng một món đồ hoàn toàn mới, còn nguyên nhãn mác, chưa ai động vào. Khoảnh khắc bạn bóc nhãn ra và bắt đầu dùng nó – đó chính là khoảnh khắc “estrenar”.
Nói cách khác, estrenar là động từ đánh dấu “ranh giới giữa CHƯA DÙNG và ĐÃ DÙNG” của một vật!
Chính xác! Bạn mua áo từ hồi tháng Giêng nhưng để dành đến Tết mới mặc, thì bạn estrenar chiếc áo đó vào ngày Tết chứ không phải tháng Giêng.
Và ngay cả một món đồ được tặng, không mất tiền mua, bạn vẫn estrenar nó được nhé!
Câu ví dụ cơ bản với “estrenar”
[Dùng đồ vật lần đầu]
・Hoy estreno zapatos.
(Hôm nay mình đi đôi giày mới lần đầu.)
・Ayer estrené el vestido que me regaló mi madre.
(Hôm qua mình mặc lần đầu chiếc váy mẹ tặng.)
・Hay que lavar el termo antes de estrenarlo.
(Phải rửa cái bình giữ nhiệt trước khi dùng nó lần đầu.)[Nhà cửa, xe cộ]
・Vamos a estrenar casa el mes que viene.
(Tháng sau chúng mình sẽ dọn vào ở căn nhà mới.)
・Mi hermano estrenó coche la semana pasada.
(Tuần trước anh mình lần đầu lái chiếc xe mới.)[Phim ảnh, sân khấu, âm nhạc]
・Estrenaron la obra en Madrid.
(Họ công diễn vở kịch lần đầu tiên ở Madrid.)
・La banda estrenó su nueva canción en las redes sociales.
(Ban nhạc ra mắt bài hát mới trên mạng xã hội.)
Vì sao tiếng Việt phải nói cả cụm “mặc lần đầu”? Chỗ này mới thú vị
Đây chính là điểm khiến estrenar trở thành một trong những từ đáng nhớ nhất với người Việt học tiếng Tây Ban Nha: tiếng Việt không có một từ đơn nào tương đương.
Khi muốn diễn đạt ý này, tiếng Việt buộc phải ghép động từ + “lần đầu”, và tệ hơn nữa, động từ đó phải đổi theo từng loại đồ vật.
Cùng một từ estrenar, tiếng Việt phải đổi động từ liên tục
●estrenar una camisa ⇒ mặc áo mới lần đầu
●estrenar unos zapatos ⇒ đi giày mới lần đầu
●estrenar un coche ⇒ lái xe mới lần đầu
●estrenar una casa ⇒ dọn vào ở nhà mới
●estrenar un móvil ⇒ dùng điện thoại mới lần đầu
●estrenar una película ⇒ công chiếu phim
⇒ Tiếng Tây Ban Nha giữ nguyên động từ và chỉ thay tân ngữ. Tiếng Việt thì ngược lại: phải thay động từ theo từng đồ vật.
Đúng vậy! Và mình muốn bạn để ý một điều nữa: khi tiếng Việt nói “mặc lần đầu”, trọng tâm nằm ở hành động mặc. Còn khi tiếng Tây Ban Nha nói estrenar, trọng tâm lại nằm ở cái sự “lần đầu” ấy.
Vì thế người Tây Ban Nha nói estrenar với một cảm giác hơi… hồ hởi, kiểu “khai trương” đồ của riêng mình vậy đó!
Rất tinh ý! Ở Tây Ban Nha, khi thấy bạn mình mặc đồ mới, người ta hay buông một câu quen thuộc: “¿Estrenando?” – “Đồ mới hả?”
Nghe nó thân mật y như mình nói “Ơ, áo mới à?” bằng tiếng Việt vậy!
Cách dùng estrenar: 4 mẫu câu cần nắm
Đã hiểu hình ảnh cốt lõi rồi, giờ mình cùng xem estrenar thực sự xuất hiện trong câu như thế nào. Chỉ cần nắm 4 mẫu dưới đây là bạn dùng được từ này trong hầu hết tình huống đời thường.
1. estrenar + đồ vật (mẫu cơ bản nhất)
Đây là cách dùng bạn sẽ gặp nhiều nhất. estrenar là ngoại động từ, nên phía sau luôn cần một tân ngữ – chính là món đồ được dùng lần đầu.
Một điểm nhỏ nhưng rất đặc trưng: trong câu kiểu này, người Tây Ban Nha thường lược bỏ mạo từ, nói gọn estrenar zapatos chứ không nhất thiết phải estrenar unos zapatos.
[Ví dụ]
・Estreno abrigo hoy.
(Hôm nay mình mặc áo khoác mới lần đầu.)
・¿Estrenas gafas?
(Kính mới hả bạn?)
・Estrenamos oficina en enero.
(Tháng Một chúng tôi chuyển sang văn phòng mới.)
2. estrenar dành cho phim, kịch, bài hát ⇒ “công chiếu / ra mắt”
Khi tân ngữ là một tác phẩm – phim, vở kịch, ca khúc, chương trình – thì estrenar chuyển sang nghĩa “trình chiếu / trình diễn lần đầu trước công chúng”.
Về bản chất thì logic vẫn y hệt: tác phẩm đó lần đầu tiên được “đưa vào sử dụng” trước mắt khán giả.
[Ví dụ]
・El director estrenó su película en el festival.
(Vị đạo diễn ra mắt bộ phim của mình tại liên hoan phim.)
・La compañía estrenará una obra nueva en noviembre.
(Đoàn kịch sẽ công diễn một vở mới vào tháng Mười Một.)
Nhân tiện, danh từ của estrenar là “el estreno”, nghĩa là “buổi công chiếu / buổi ra mắt”.
Bạn đi ngang rạp phim ở Tây Ban Nha hay Mỹ Latinh mà thấy tấm biển ghi “ESTRENO”, thì đó là “PHIM MỚI KHỞI CHIẾU” đấy – nhớ chữ này là đọc được bảng hiệu luôn!
3. estrenarse (dạng phản thân) ⇒ “được công chiếu” / “lần đầu ra mắt bản thân”
Thêm -se vào là ta có dạng phản thân estrenarse, và nó có hai hướng nghĩa rất hay dùng.
Hướng thứ nhất: chủ ngữ là tác phẩm ⇒ “tác phẩm ấy được công chiếu”. Đây giống như câu bị động trong tiếng Việt.
Hướng thứ hai: chủ ngữ là người ⇒ “người ấy lần đầu tiên bắt tay vào làm một việc gì đó”, tức là ra mắt, chào sân, lần đầu đảm nhiệm.
[Ví dụ]
・La película se estrena el viernes.
(Bộ phim công chiếu vào thứ Sáu.)
・Esta noche se estrena la nueva temporada.
(Tối nay mùa phim mới lên sóng tập đầu.)
・Se estrenó como profesor en septiembre.
(Tháng Chín anh ấy lần đầu đứng lớp với vai trò giáo viên.)
・Se estrenó en el teatro con seis años.
(Cô ấy lần đầu bước lên sân khấu năm sáu tuổi.)
Còn một cách dùng khá đời thường nữa của estrenarse, hơi mang màu sắc khẩu ngữ: “mở hàng”!
Ví dụ dân bán hàng hay nói: “Todavía no me he estrenado hoy.” – “Hôm nay tôi vẫn chưa mở hàng được đơn nào.” Nghe quen tai với người Việt mình ghê đúng không?
4. sin estrenar / a estrenar ⇒ “mới tinh, chưa dùng lần nào”
Hai cụm cố định này cực kỳ hữu ích, nhất là khi bạn đọc quảng cáo rao bán đồ hoặc rao nhà.
“sin estrenar” = “chưa được dùng lần nào” ⇒ mới nguyên, còn nguyên seal.
“a estrenar” = “sẵn sàng để dùng lần đầu” ⇒ hàng mới toanh, chưa qua sử dụng.
[Ví dụ]
・Tengo un colchón sin estrenar en casa.
(Ở nhà mình có một cái nệm chưa dùng lần nào.)
・Se vende piso a estrenar.
(Bán căn hộ mới tinh, chưa ai ở.)
・Me regalaron una maleta y sigue sin estrenar.
(Mình được tặng một cái vali mà tới giờ vẫn chưa dùng lần nào.)
estrenar khác gì inaugurar, debutar và lanzar?
Đã học estrenar rồi thì mình gom luôn mấy từ “họ hàng” của nó nhé!
inaugurar, debutar, lanzar – cả ba đều dính tới ý “lần đầu tiên”, nhưng cái “lần đầu” của mỗi từ lại nằm ở chỗ khác nhau!
⇒ inaugurar / debutar / lanzar
Mẹo của mình là hỏi “ai/cái gì là nhân vật chính của lần đầu tiên đó?”
estrenar ⇒ “MÓN ĐỒ lần đầu được đưa vào sử dụng” = dùng/mặc/đi lần đầu, công chiếu
inaugurar ⇒ “một CƠ SỞ/SỰ KIỆN được mở ra chính thức, có nghi lễ” = khai trương, khánh thành
debutar ⇒ “một CON NGƯỜI lần đầu xuất hiện trong nghề” = ra mắt, chào sân
lanzar ⇒ “một SẢN PHẨM được tung ra thị trường” = ra mắt sản phẩm, tung ra
Đại khái là như vậy!
So sánh qua tình huống cụ thể
●Estrené el reloj que me regalaron.
“Mình đeo lần đầu chiếc đồng hồ được tặng.”
⇒ Món đồ chuyển từ trạng thái CHƯA DÙNG sang ĐÃ DÙNG. Chuyện riêng tư, không cần ai chứng kiến.
●Inauguraron el nuevo hospital ayer.
“Hôm qua họ khánh thành bệnh viện mới.”
⇒ Có cắt băng, có diễn văn, có báo chí. Mang tính công khai và nghi thức.
●El joven futbolista debutó con el primer equipo.
“Cầu thủ trẻ ấy đã ra mắt ở đội một.”
⇒ Nhân vật chính là CON NGƯỜI, lần đầu bước vào sân chơi chuyên nghiệp.
●La empresa lanzó un móvil nuevo.
“Công ty tung ra một mẫu điện thoại mới.”
⇒ Nhân vật chính là SẢN PHẨM được đẩy ra thị trường cho mọi người mua.
Để ý một chút nhé: chiếc điện thoại được công ty lanzar, còn bạn – người mua nó về – thì estrenar nó!
Cùng một vật, nhưng đứng ở phía nào thì dùng động từ khác nhau. Chỗ này mà nắm được là bạn hiểu estrenar tới nơi rồi đó!
Nguồn gốc của estrenar: món quà đầu năm của người La Mã cổ đại
Đến phần mình thích nhất – nguồn gốc từ nguyên. Và câu chuyện của estrenar thì thật sự bất ngờ, vì ban đầu nó chẳng liên quan gì tới “dùng lần đầu” cả.
estrenar được sinh ra từ danh từ “estrena”, mà “estrena” thì đến từ tiếng Latin “strena”.
Và strena trong tiếng Latin nghĩa là gì? Là “điềm lành”, và cụ thể hơn là “món quà mà người La Mã tặng nhau vào ngày 1 tháng Giêng để chúc nhau một năm mới may mắn”.
Theo ghi chép, những món quà đó gồm chà là, quả vả khô và một hũ mật ong nhỏ – tượng trưng cho sự ngọt ngào – kèm theo vài đồng tiền để cầu chúc sung túc. Nhà thơ Ovidius cũng từng nhắc tới việc theo thời gian, phần “tiền” trong món quà ngày càng chiếm ưu thế.
Bạn so sánh chuẩn không cần chỉnh luôn! Thực tế thì phong tục này về sau biến thành “aguinaldo” – khoản tiền thưởng dịp Giáng sinh ở các nước nói tiếng Tây Ban Nha. Còn vùng nói tiếng Catalan tới nay vẫn gọi tiền mừng cuối năm là “estrenes”.
Tiếng Ý cũng mượn từ này thành “strenna”, cũng mang nghĩa quà tặng dịp lễ đó!
Bản thân từ strena được cho là có gốc từ tiếng Sabine – ngôn ngữ của một dân tộc cổ sống cạnh người La Mã – và có họ với nữ thần Strenia (Strenua), vị thần cai quản những điềm báo tốt lành.
Người ta cũng cho rằng strena là dạng giống cái của một tính từ cổ “strenus” (mang điềm lành), liên hệ với “strenuus” – vốn chỉ người mà ta có thể trông đợi những điều tốt đẹp nhất, về sau chuyển thành nghĩa “hăng hái, nhanh nhẹn, gan dạ”.
Từ “estrena” đi vào tiếng Tây Ban Nha khoảng thế kỷ 14 với nghĩa “món quà, vật ban tặng”. Sau đó, động từ estrenar được tạo ra, và ban đầu nó có nghĩa là… “tặng quà”!
Nghĩa “dùng lần đầu” mà chúng ta học hôm nay là nghĩa phái sinh về sau: món quà vừa được trao thì đương nhiên là món đồ chưa ai từng dùng, và người nhận sẽ là người dùng nó lần đầu tiên. Trọng tâm của từ dần trượt từ “trao tặng” sang “lần đầu sử dụng”.
Tiếng Sabine / nữ thần Strenia: điềm lành, may mắn
↓
Tiếng Latin strena: món quà chúc phúc ngày đầu năm mới
↓ (vào tiếng Tây Ban Nha, thế kỷ 14)
estrena: món quà, vật ban tặng
↓ (tạo thành động từ)
estrenar (nghĩa cổ): tặng quà, ban thưởng
↓ (trọng tâm chuyển dịch)
estrenar (hiện đại): dùng một thứ lần đầu tiên / công chiếu lần đầu
Điều thú vị là nghĩa cổ vẫn chưa biến mất hẳn đâu nhé – từ điển Hoàng gia Tây Ban Nha (RAE) tới nay vẫn liệt kê một nghĩa cũ của estrenar là “tặng, ban thưởng, trao estrena”, dù ngày nay gần như không ai dùng nữa.
Biết được gốc gác “món quà đầu năm” này, bạn sẽ hiểu vì sao estrenar nghe có chút gì đó tươi mới và may mắn, chứ không khô khan như “sử dụng”!
Mẹo ghi nhớ estrenar cho người Việt
Cuối cùng, mình gợi ý vài cách để estrenar ở lại lâu trong trí nhớ của bạn.
・Bám vào bảng hiệu rạp phim
Hình dung tấm biển đỏ chói ghi ESTRENO trước rạp chiếu bóng. Nhớ được danh từ estreno (buổi công chiếu) là bạn suy ngược ra động từ estrenar ngay.
・Gắn với chữ “khai” trong tiếng Việt
“Khai trương”, “khai xuân”, “mở hàng” – tiếng Việt cũng có cả một họ từ nói về “cái đầu tiên”. Cứ nghĩ estrenar là “khai” một món đồ là gần đúng tinh thần rồi.
・Nhớ qua câu hỏi cửa miệng
Học thuộc luôn câu “¿Estrenando?” (“Đồ mới hả?”). Chỉ một từ mà vừa nhớ nghĩa, vừa dùng ngay được khi trò chuyện.
・Tự đặt câu mỗi khi bạn dùng đồ mới
Hôm nào mang giày mới, thử tự nhủ trong đầu “Hoy estreno zapatos.” Từ vựng gắn với trải nghiệm thật thì rất khó quên.
estrenar, inaugurar, debutar hay lanzar? Chẩn đoán 30 giây
Chỉ cần hỏi “nhân vật chính của lần đầu tiên này là ai/cái gì”, câu trả lời sẽ hiện ra ngay.
chuyện riêng tư, không cần nghi lễ: Hoy estreno zapatos.
Inauguraron el nuevo hospital ayer.
chủ ngữ bắt buộc là con người: El futbolista debutó…
La empresa lanzó un móvil nuevo.
※ Cùng một chiếc điện thoại: công ty lanzar nó ra thị trường, còn bạn – người mua về – thì estrenar nó khi dùng lần đầu.
Tổng kết về estrenar
Dưới đây là phần tóm tắt những gì chúng ta đã học về estrenar.
⇒ Hình ảnh cốt lõi: ranh giới giữa CHƯA DÙNG và ĐÃ DÙNG
⇒ Không phải “mua mới”, mà là “lần chạm tay đầu tiên”
●Tiếng Việt không có từ đơn tương đương ⇒ phải nói “mặc/đi/dùng/dọn vào… lần đầu”, đổi động từ theo từng đồ vật
●Các mẫu cần nhớ: estrenar + đồ vật / estrenar + tác phẩm (công chiếu) / estrenarse (được công chiếu, ra mắt bản thân, mở hàng) / sin estrenar・a estrenar (mới tinh)
●Phân biệt: estrenar (ĐỒ VẬT) – inaugurar (NƠI CHỐN) – debutar (CON NGƯỜI) – lanzar (SẢN PHẨM)
●Nguồn gốc: tiếng Latin strena “món quà chúc phúc đầu năm” ⇒ estrena “quà tặng” ⇒ estrenar “tặng quà” ⇒ “dùng lần đầu”
Một từ tiếng Tây Ban Nha mà tiếng Việt phải dùng cả cụm mới diễn tả nổi – đó chính là kiểu từ vựng đáng học nhất, vì nó cho bạn thấy hai ngôn ngữ cắt lát thế giới theo cách khác nhau ra sao.
Lần tới bạn dùng đồ mới, thử nói “¡Hoy estreno!” xem nhé!
Real Academia Española, Diccionario de la lengua española (DLE)
Wikcionario – mục từ “estrenar”
WordReference Spanish-English Dictionary – mục từ “estrenar”
SpanishDict – mục từ “estrenar”
Diccionario etimológico (etimologias.dechile.net) – mục từ “estrenar”
