4 คำนี้ต้องเรียนพร้อมกันครับ เพราะมันเป็น คู่คำ ที่ถูกออกแบบมาให้ตอบกันพอดี ⇒ คนออกจากบ้านพูดคำหนึ่ง คนอยู่บ้านตอบอีกคำหนึ่งนะครับ
และสิ่งที่ซ่อนอยู่ในทั้ง 4 คำคือเงื่อนไขเดียวกันหมด นั่นคือ “เดี๋ยวก็กลับมาที่นี่อีก” ครับ
- 1 ก่อนอื่น：ภาษาไทยไม่มีคู่คำแบบนี้
- 2 「行ってきます」(ittekimasu) แปลว่าอะไร? แปลตรงตัวคือ “ไปแล้วจะกลับมา”
- 3 「行ってらっしゃい」(itterasshai) แปลว่าอะไร? คำตอบที่แปลว่า “ไปแล้วกลับมาด้วยนะ”
- 4 「ただいま」(tadaima) แปลว่าอะไร? จริง ๆ แล้วแปลว่า “เมื่อกี้นี้เอง”
- 5 「おかえり」(okaeri) แปลว่าอะไร? และทำไมมันไม่ใช่คำสั่งให้กลับบ้าน
- 6 ทำไมคนญี่ปุ่นพูด 「ただいま」 ทั้งที่บ้านไม่มีใครอยู่?
- 7 ใช้ผิดฉากบ่อยที่สุด：เช็กด้วยคำถามเดียว “จะกลับมาไหม?”
- 8 การออกเสียงและรูปที่ได้ยินจริงในชีวิตประจำวัน
- 9 สรุป：คำทักทายตอนออกจากบ้านและกลับบ้านของคนญี่ปุ่น
ก่อนอื่น：ภาษาไทยไม่มีคู่คำแบบนี้
ลองนึกดูครับ ตอนคุณออกจากบ้านตอนเช้า คุณพูดว่าอะไร?
คนไทยอาจพูดว่า “ไปแล้วนะ” “ไปก่อนนะแม่” หรือบางบ้านก็ไม่พูดอะไรเลย ส่วนคนที่อยู่บ้านอาจตอบว่า “ไปดี ๆ นะ” “ระวังตัวนะ” หรือพยักหน้าเฉย ๆ
สิ่งสำคัญคือ ภาษาไทยไม่มีคำที่ “ต้องพูด” และไม่มีคำตอบที่ “ต้องตอบ” ครับ แต่ภาษาญี่ปุ่นมีครับ และเป็นคำเดิมทุกวัน ทุกบ้าน ทุกคน
คู่คำ 2 ชุดที่คนญี่ปุ่นใช้ทุกวัน
【ตอนออกจากบ้าน】
คนออกไป：「行ってきます」（ittekimasu）
คนอยู่บ้าน：「行ってらっしゃい」（itterasshai）
【ตอนกลับถึงบ้าน】
คนกลับมา：「ただいま」（tadaima）
คนอยู่บ้าน：「おかえり」（okaeri）
ล็อกไว้แน่นมากครับ! ขนาดที่ว่าถ้าคุณพูด 「ただいま」 แล้วคนในบ้านไม่ตอบ 「おかえり」 คนญี่ปุ่นจะรู้สึกว่า “เอ๊ะ ทะเลาะกันอยู่หรือเปล่า” เลยนะครับ
เพราะฉะนั้นวิธีจำที่ดีที่สุดคือ อย่าจำทีละคำ ให้จำเป็นคู่ ครับ
「行ってきます」(ittekimasu) แปลว่าอะไร? แปลตรงตัวคือ “ไปแล้วจะกลับมา”
「行ってきます」ประกอบจาก 「行って」（itte = ไป）＋「きます」（kimasu = จะมา／จะกลับมา）รวมกันได้ความหมายว่า “ผมจะไป แล้วผมจะกลับมา”
นี่คือจุดที่ทำให้คำนี้พิเศษครับ มันไม่ได้แปลว่า “ไปแล้วนะ” เฉย ๆ แต่มัน พูดถึงการกลับมาไว้ล่วงหน้าตั้งแต่ยังไม่ออกจากบ้าน
มีคำอธิบายที่เล่าต่อกันมาว่า สมัยก่อนการเดินทางเป็นเรื่องอันตราย ออกจากบ้านแล้วอาจไม่ได้กลับ คำว่า 「行ってきます」 จึงเป็นเหมือนคำมั่นสัญญาว่า “ยังไงผมก็จะกลับมา” ครับ
โครงสร้างของ 「行ってきます」
行く（iku = ไป）→ รูปเชื่อม 行って
＋ 来る（kuru = มา）→ รูปสุภาพ きます
⇒ 「ไป＋(แล้ว)มา」= “ไปแล้วจะกลับมานะ”
※รูปสุภาพกว่า：行ってまいります（itte mairimasu／อิตเตะ ไมริมัส）
⇒ ใช้ในที่ทำงาน กับลูกค้า และในโอกาสที่เป็นทางการ
คุณจับจุดที่สำคัญที่สุดของบทความนี้ได้แล้วครับ!
ใช่ครับ 「行ってきます」ใช้ได้เฉพาะตอนที่คุณจะกลับมาที่นี่อีกเท่านั้นนะครับ
เพราะฉะนั้นถ้าคุณไปเที่ยวบ้านเพื่อนแล้วจะกลับ ห้ามพูด 「行ってきます」 เด็ดขาด ครับ เพราะมันจะกลายเป็น “เดี๋ยวฉันกลับมานอนที่นี่นะ” ทันทีเลยครับ!
พูดว่า 「お邪魔しました」（ojama shimashita／โอจามะ ชิมาชิตะ）ครับ
แปลตรงตัวว่า “ขอโทษที่มารบกวนนะครับ” เป็นประโยคมาตรฐานตอนออกจากบ้านคนอื่นเลยครับ ถ้าเป็นเพื่อนสนิทจะเติม 「じゃあね」 ต่อท้ายด้วยก็ได้นะครับ
「行ってらっしゃい」(itterasshai) แปลว่าอะไร? คำตอบที่แปลว่า “ไปแล้วกลับมาด้วยนะ”
「行ってらっしゃい」ย่อมาจาก 「行っていらっしゃい」 โดย 「いらっしゃい」 เป็นรูปยกย่องของกริยา 「行く／来る／いる」
ความหมายจริง ๆ ของมันคือ “เชิญไปเถอะ แล้วกลับมานะ” ครับ สังเกตไหมครับว่ามันมีคำว่า “กลับมา” ซ่อนอยู่เหมือนกันเป๊ะ
คู่นี้จึงเป็นคู่ที่ลงล็อกกันสวยงามมากครับ ฝ่ายหนึ่งบอกว่า “จะกลับมานะ” อีกฝ่ายตอบว่า “กลับมาด้วยนะ”
คนไป：”ผมจะไป แล้วจะกลับมา“
คนอยู่：”ไปเถอะ แล้วกลับมานะ“
⇒ ทั้งสองฝ่ายพูดถึงการกลับมา ไม่มีใครพูดถึงการจากลาเลยสักคำ
นี่แหละครับคือเหตุผลว่าทำไมคนญี่ปุ่น ไม่พูด 「さようなら」 ตอนออกจากบ้าน เลยนะครับ
「さようなら」 คือคำที่ยอมรับว่าจะแยกกัน ส่วนคู่นี้คือคำที่ยืนยันว่าจะได้เจอกันอีกในเย็นวันนี้ ทิศทางมันตรงข้ามกันเลยครับ
ถ้าลูกออกจากบ้านตอนเช้าแล้วพูด 「さようなら」 แม่จะตกใจมากเลยนะครับ (รายละเอียดเรื่องน้ำหนักของคำนี้ ผมเขียนไว้ที่ 「さようなら」(sayonara) แปลว่าอะไร? ทำไมคนญี่ปุ่นแทบไม่พูดคำนี้ในชีวิตประจำวัน ครับ)
รูปที่สุภาพขึ้น：「行ってらっしゃいませ」
ถ้าคุณเคยพักโรงแรมญี่ปุ่น คุณจะเคยได้ยินพนักงานพูดว่า 「行ってらっしゃいませ」（itterasshaimase）ตอนคุณเดินออกจากล็อบบี้ครับ
เติม 「ませ」 เข้าไปแล้วมันจะกลายเป็นรูปสุภาพสูงสุด ใช้กับแขก ลูกค้า และผู้ใหญ่ได้อย่างปลอดภัยครับ
ประโยคตัวอย่างตอนออกจากบ้าน
【ตอนเช้า ที่ประตูบ้าน】
・行ってきます！
（ittekimasu!／อิตเตะคิมัส）
“ไปแล้วนะ! (เดี๋ยวกลับมา)”【แม่ตอบ】
・行ってらっしゃい。気をつけてね。
（itterasshai. ki o tsukete ne.）
“ไปดี ๆ นะ ระวังตัวด้วยล่ะ”【ในออฟฟิศ ก่อนออกไปพบลูกค้า】
・A社に行ってまいります。
（A-sha ni itte mairimasu.）
“ผมขอไปที่บริษัท A นะครับ”【เพื่อนร่วมงานตอบ】
・行ってらっしゃい。
（itterasshai.）
“ไปดี ๆ นะครับ”
「ただいま」(tadaima) แปลว่าอะไร? จริง ๆ แล้วแปลว่า “เมื่อกี้นี้เอง”
คำนี้เป็นคำที่คนไทยมักงงที่สุดครับ เพราะถ้าเปิดพจนานุกรม 「ただいま」（只今）จะแปลว่า “ตอนนี้／เมื่อสักครู่นี้” ซึ่งไม่เกี่ยวกับการกลับบ้านเลยสักนิด
เหตุผลคือ 「ただいま」 เป็นรูปย่อของ 「ただいま帰りました」（tadaima kaerimashita）ที่แปลว่า “ผมเพิ่งกลับมาถึงเมื่อกี้นี้เองครับ” ครับ
คนญี่ปุ่นตัดท่อนที่สำคัญที่สุด (คือคำว่า “กลับมาแล้ว”) ทิ้ง เหลือไว้แค่คำว่า “เมื่อกี้นี้” เท่านั้นเองครับ
รู้เรื่องครับ เพราะสถานการณ์มันบอกอยู่แล้วนะครับ!
คุณเปิดประตูบ้านเข้ามา มันมีเรื่องเดียวที่คุณจะพูดถึงได้ อีกฝ่ายเลยเติมส่วนที่หายไปในหัวได้ทันทีครับ
ภาษาญี่ปุ่นชอบทำแบบนี้มากนะครับ ตัดส่วนที่ทุกคนรู้อยู่แล้วทิ้ง เหลือไว้แค่หัวประโยค ครับ 「さようなら」 กับ 「じゃあね」 ก็เกิดจากวิธีคิดเดียวกันเป๊ะเลยครับ
ในออฟฟิศต้องพูด 「ただいま戻りました」
ข้อนี้มีประโยชน์มากถ้าคุณจะทำงานกับคนญี่ปุ่นครับ
เวลาคุณออกไปข้างนอกแล้วกลับเข้าออฟฟิศ อย่าพูด 「ただいま」 เฉย ๆ เพราะฟังดูเหมือนกลับบ้านครับ ให้พูดเต็ม ๆ ว่า 「ただいま戻りました」（tadaima modorimashita／ผมกลับเข้ามาแล้วนะครับ）แทน
เพื่อนร่วมงานจะตอบว่า 「お帰りなさい」 หรือ 「お疲れ様でした」 ครับ
「おかえり」(okaeri) แปลว่าอะไร? และทำไมมันไม่ใช่คำสั่งให้กลับบ้าน
คำนี้มีจุดที่คนเรียนภาษาญี่ปุ่นสะดุดกันเยอะมากครับ
รูปเต็มของมันคือ 「お帰りなさい」（okaerinasai）ใช่ไหมครับ แต่ถ้าคุณเคยเรียนไวยากรณ์มาบ้าง คุณจะรู้ว่า 「〜なさい」 คือรูปคำสั่ง เช่น 「食べなさい」= “กินซะ”
แล้ว 「お帰りなさい」 จะกลายเป็น “กลับไปซะ!” หรือเปล่าครับ?
ไม่ต้องกลัวครับ มันไม่ใช่คำสั่งนะครับ!
มีคำอธิบายที่ยอมรับกันทั่วไปว่า 「お帰りなさい」 มาจากประโยคเต็มอย่าง 「よくお帰りなさいました」 ที่แปลว่า “ดีจังที่คุณกลับมาแล้ว” ครับ
คือเป็นการต้อนรับ ไม่ใช่การไล่ครับ แล้วประโยคยาว ๆ นั้นก็ถูกตัดเหลือแค่ 「お帰りなさい」 เหมือนคำอื่น ๆ ในบทความนี้เลยนะครับ
ในบ้านทั่วไปคนญี่ปุ่นตัดสั้นลงไปอีกเหลือแค่ 「おかえり」（okaeri）ครับ ส่วนรูปสุภาพสูงสุดคือ 「お帰りなさいませ」（okaerinasaimase）ซึ่งใช้ในโรงแรมและร้านค้า
・おかえり（okaeri）
ในบ้าน กับครอบครัว กับเพื่อนสนิท ⇒ ใช้บ่อยที่สุด
・お帰りなさい（okaerinasai）
สุภาพขึ้น ใช้กับเพื่อนร่วมงาน รุ่นพี่ เพื่อนบ้าน
・お帰りなさいませ（okaerinasaimase）
สุภาพสูงสุด ใช้กับแขกและลูกค้า ⇒ นี่คือประโยคที่พนักงานเมดคาเฟ่พูดกับลูกค้าที่เดินเข้าร้านนั่นเองครับ
ทำไมคนญี่ปุ่นพูด 「ただいま」 ทั้งที่บ้านไม่มีใครอยู่?
นี่คือเรื่องที่คนต่างชาติสงสัยกันมากที่สุดครับ
คนญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อยที่อยู่คนเดียว ยังคงพูด 「ただいま」 ตอนเปิดประตูเข้าห้องว่าง ๆ และพูด 「行ってきます」 ตอนออกจากห้องที่ไม่มีใครอยู่ครับ
มีหลายเหตุผลปนกันครับ แต่ที่ผมคิดว่าอธิบายได้ดีที่สุดคือ คำพวกนี้ทำหน้าที่เป็น “เส้นแบ่ง” ครับ
คือมันเป็นสัญญาณที่บอกตัวเองว่า “จากตรงนี้ไปคือข้างนอก” และ “กลับเข้ามาในพื้นที่ของตัวเองแล้ว” นะครับ
ไม่ต่างจากการที่หลายคนพูดว่า “โอ้ยยย เหนื่อย” ตอนล้มตัวลงโซฟาทั้งที่ไม่มีใครฟังเลยครับ
พูดได้ดีมากครับ! และมีอีกเหตุผลหนึ่งที่ผมชอบนะครับ
คนญี่ปุ่นถูกฝึกให้พูด 4 คำนี้ตั้งแต่ยังพูดไม่ค่อยชัดเลยครับ พอทำซ้ำมาสามสิบปี มือเปิดประตูเมื่อไหร่ ปากก็พูดเองโดยไม่ต้องคิดครับ
เรียกว่าเป็น พิธีกรรมเล็ก ๆ ประจำวัน ก็ได้ครับ ไม่ใช่การสื่อสารอย่างเดียวแล้วนะครับ
ในทางกลับกัน ถ้าคุณอยู่โฮมสเตย์หรือแชร์เฮาส์กับคนญี่ปุ่นแล้ว ไม่พูด 4 คำนี้เลย อีกฝ่ายจะรู้สึกว่าคุณเย็นชาผิดปกติครับ ทั้งที่คุณอาจแค่ไม่รู้ว่าต้องพูด
เพราะฉะนั้นถ้าคุณจะไปญี่ปุ่น ให้ท่อง 4 คำนี้ไปเลยครับ มันคุ้มค่ากว่าคำศัพท์ยาก ๆ อีกหลายสิบคำเลยนะครับ
ใช้ผิดฉากบ่อยที่สุด：เช็กด้วยคำถามเดียว “จะกลับมาไหม?”
ทั้ง 4 คำนี้แยกใช้ง่ายมากครับ ถ้าคุณถามตัวเองแค่คำถามเดียวว่า “ฉันจะกลับมาที่นี่อีกไหม?”
สถานการณ์ ⇒ คำที่ถูกต้อง
●ออกจากบ้านตัวเองตอนเช้า (เย็นนี้กลับ)
⇒ 「行ってきます」 ○
●ออกจากออฟฟิศไปพบลูกค้า แล้วจะกลับมา
⇒ 「行ってきます」／「行ってまいります」 ○
●เลิกงาน กลับบ้าน (วันนี้ไม่กลับมาแล้ว)
⇒ ✕ 行ってきます ⇒ ○ 「お先に失礼します」
●ออกจากบ้านเพื่อน
⇒ ✕ 行ってきます ⇒ ○ 「お邪魔しました」＋「じゃあね」
●แยกกับเพื่อนหน้าสถานี
⇒ ✕ 行ってきます ⇒ ○ 「じゃあね」「またね」
●กลับเข้าออฟฟิศจากข้างนอก
⇒ ✕ ただいま ⇒ ○ 「ただいま戻りました」
ตารางนี้สรุปได้ประโยคเดียวเลยครับ
ถ้าจะกลับมา ⇒ 行ってきます／ถ้าไม่กลับมาแล้ว ⇒ ใช้คำลาตัวอื่น ครับ
ส่วนคำลาแบบกันเองอย่าง 「じゃあね」「またね」 ที่โผล่มาในตารางนี้ ผมเขียนแยกไว้ละเอียดที่ 「じゃあね」「またね」แปลว่าอะไร? ต่างกันยังไง? ครับ ไปดูต่อได้เลยนะครับ
การออกเสียงและรูปที่ได้ยินจริงในชีวิตประจำวัน
ในชีวิตจริงคนญี่ปุ่นไม่ได้ออกเสียงเต็มยศทุกครั้งครับ รูปที่คุณจะได้ยินจริงมักจะสั้นและลากเสียงแบบนี้
●いってきまーす（ittekimāsu）⇒ ลากเสียงท้าย ฟังสดใส เด็ก ๆ ใช้บ่อย
●いってらっしゃーい（itterasshāi）⇒ แม่บ้านตะโกนจากในครัว
●ただいまー（tadaimā）⇒ รูปที่ได้ยินบ่อยที่สุดในบ้าน
●おかえりー（okaerī）⇒ ตอบกลับแบบสบาย ๆ
※จุดที่คนไทยพลาด：「行ってらっしゃい」 มีเสียงซ้อน 「っ」 ต้องหยุดหนึ่งจังหวะเป็น อิต-เตะ-รัช-ชัย ถ้าออกรวดเดียวจะฟังไม่ออกครับ
ลองคิดว่ามันคือการกลืนเสียงหนึ่งจังหวะ ดูครับ
คนไทยมีของแบบนี้อยู่แล้วนะครับ เวลาพูดคำว่า “อึก-อัก” หรือหยุดกลางคำนั่นแหละครับ ใช้จังหวะเดียวกันเลย เดี๋ยวก็ออกได้ครับ!
เช็คด่วน! ตอนนี้ควรพูดคำไหนใน 4 คำนี้
ตอบคำถามเดียวก่อนว่า “จะกลับมาที่นี่อีกไหม” แล้วไล่ตามสถานการณ์จริง
คนอยู่บ้านตอบว่า 行ってらっしゃい ทั้งคู่พูดถึง “การกลับมา” ไม่มีใครพูดถึงการจากลา
ถ้าสนิทกันเติม じゃあね ต่อท้ายได้ ห้ามพูด 行ってきます เด็ดขาด
เพื่อนร่วมงานที่เหลืออยู่จะตอบว่า お疲れ様でした
ใช้คำลาแบบกันเอง ไม่ใช่คำคู่นี้
คนในบ้านตอบว่า おかえり (กันเอง) หรือ お帰りなさい (สุภาพขึ้น)
ห้ามพูด ただいま เฉย ๆ เพราะฟังเหมือนกลับบ้าน
※ ระดับความสุภาพของคำตอบรับ: おかえり (ในบ้าน/เพื่อนสนิท) < お帰りなさい (เพื่อนร่วมงาน รุ่นพี่) < お帰りなさいませ (แขก ลูกค้า)
สรุป：คำทักทายตอนออกจากบ้านและกลับบ้านของคนญี่ปุ่น
สรุปทั้ง 4 คำไว้ในกล่องเดียวครับ
●「行ってらっしゃい」（itterasshai）= ย่อจาก 行っていらっしゃい ⇒ “ไปเถอะ แล้วกลับมานะ” ⇒ รูปสุภาพคือ 行ってらっしゃいませ
●「ただいま」（tadaima）= ย่อจาก ただいま帰りました ⇒ ตัวคำแปลว่า “เมื่อกี้นี้เอง” ⇒ ในออฟฟิศใช้ ただいま戻りました
●「おかえり」（okaeri）= ย่อจาก よくお帰りなさいました ⇒ “ดีจังที่กลับมาแล้ว” ไม่ใช่คำสั่งให้กลับไป
●เงื่อนไขร่วมของทั้ง 4 คำ ⇒ “เดี๋ยวก็จะกลับมาที่นี่อีก” ⇒ ถ้าไม่กลับมาแล้ว ให้ใช้ お先に失礼します／お邪魔しました／じゃあね แทน
●พูดกับบ้านที่ไม่มีใครอยู่ก็ได้ ⇒ มันทำหน้าที่เป็นเส้นแบ่งระหว่าง “ข้างนอก” กับ “พื้นที่ของตัวเอง”
4 คำนี้เป็นคำที่ทำให้ความสัมพันธ์อุ่นขึ้นเร็วที่สุดในภาษาญี่ปุ่นเลยครับ
ถ้าคุณไปพักบ้านคนญี่ปุ่นแล้วพูด 「行ってきます」 ตอนเช้า กับ 「ただいま」 ตอนกลับ เจ้าของบ้านจะยิ้มแน่นอนครับ เพราะมันแปลว่าคุณกำลังนับที่นั่นเป็น “บ้าน” ของคุณด้วยนะครับ!
「只今（ただいま）」「お帰りなさい」「いらっしゃる」デジタル大辞泉・小学館（สืบค้นผ่าน コトバンク kotobank.jp）
「いってきます」ウィクショナリー日本語版（ja.wiktionary.org）
「敬語の指針」文化審議会答申・文化庁（bunka.go.jp）
