Bạn học ngữ pháp cẩn thận, viết được một câu đẹp, gửi đi… rồi bạn người Mexico nhắn lại: “jajaja q tal, ntc tqm”.
Không đọc được một chữ nào. Cảm giác đó ai học tiếng Tây Ban Nha cũng từng có. Nhưng đừng lo — mấy từ này chỉ được tạo ra theo 3 cách thôi.
- 1 Người Việt mình vốn đã rất giỏi khoản này rồi
- 2 Cách ①: Viết đúng theo âm thanh — jajaja và họ hàng
- 3 Cách ②: Thay một chữ cái bằng âm của nó — q, k và chữ x bí ẩn
- 4 Cách ③: Chỉ giữ chữ cái đầu — tqm, ntp, ntc
- 5 Bảng tra nhanh: những từ bạn sẽ gặp trong tuần đầu tiên
- 6 Còn một thứ nữa chở cảm xúc: dấu câu và chữ hoa
- 7 Lời khuyên quan trọng nhất: đọc được và tự dùng là hai chuyện khác nhau
- 8 Một lưu ý nhỏ về biểu tượng cảm xúc
- 9 Tổng kết: 3 quy tắc, và một thái độ
Người Việt mình vốn đã rất giỏi khoản này rồi
Trước khi vào tiếng Tây Ban Nha, bạn thử nhìn lại tin nhắn của chính mình xem.
k hoặc ko là không. đc là được. ntn là như thế nào. vs là với. bit rui là biết rồi.
Không ai dạy bạn mấy cái đó cả. Bạn đọc được vì bạn hiểu cái logic đằng sau: giữ phụ âm đầu, bỏ nguyên âm, bỏ dấu cho nhanh.
Đúng rồi! Và đây là tin vui: tiếng Tây Ban Nha cũng làm y hệt vậy.
Bạn nhìn ntn (như thế nào) rồi nhìn ntp (no te preocupes) mà xem — ba chữ cái, một cụm từ. Cùng một cách nghĩ luôn. Nên bạn không học từ số 0 đâu, bạn chỉ đang đổi ngôn ngữ cho một thói quen mình đã có sẵn thôi.
3 cách tạo từ viết tắt trong chat tiếng Tây Ban Nha
① Viết đúng theo âm thanh → jajaja, jeje, jiji
② Thay một chữ cái bằng âm của nó → q = que, x = por, k = qu
③ Chỉ giữ lại chữ cái đầu của mỗi từ → tqm, ntp, ntc
Cách ①: Viết đúng theo âm thanh — jajaja và họ hàng
Cách đầu tiên đơn giản đến mức nhiều người không tin: người ta chỉ đang viết ra đúng cái âm mình phát ra.
Tiếng cười trong tiếng Tây Ban Nha viết là jajaja. Không phải hahaha.
Hihi, đây đúng là chỗ ai cũng vấp!
Chữ j trong tiếng Tây Ban Nha đọc là “h” — giống chữ h trong tiếng Việt của mình (như trong “ha”). Nên jajaja đọc là “ha-ha-ha”, y hệt tiếng cười bình thường.
Còn chữ h trong tiếng Tây Ban Nha thì hoàn toàn câm, không có âm gì cả. Viết hahaha thì thành ra… im lặng. Nên họ phải dùng j.
Và giống như hihi với haha trong tiếng Việt cho cảm giác khác nhau, tiếng Tây Ban Nha cũng đổi nguyên âm để đổi sắc thái: jeje (cười khì, hơi ngại), jiji (cười tinh nghịch), jojo (cười khà khà).
⇒ jajaja nghĩa là gì? Cách người Tây Ban Nha viết tiếng cười (và vì sao không phải hahaha)
Cách ②: Thay một chữ cái bằng âm của nó — q, k và chữ x bí ẩn
Cách thứ hai là lấy tên/âm của một chữ cái để thay cho cả một từ.
・q = que (chữ q trong tiếng Tây Ban Nha đọc là “cu”, gần với âm của que)
・k = qu (nên tkm chỉ là tqm viết bằng k)
・x = por
・2 = dos (nên salu2 = saludos, lời chào)
Câu hỏi hay lắm! Đây là chỗ thú vị nhất của cả bài.
Bạn nhớ hồi tiểu học, 2 x 2 đọc là gì không? Tiếng Việt đọc là “2 nhân 2″. Tiếng Tây Ban Nha đọc là “dos por dos”.
Tức là dấu nhân trong tiếng Tây Ban Nha được đọc là “por”. Người ta mượn luôn dấu nhân đó vào tin nhắn!
Chỉ cần biết một điều đó, hàng loạt từ tự nhiên đọc được ngay:
・xq = por que (tại sao / bởi vì)
・xfa = por fa(vor) (làm ơn)
・xa = para (cho, để)
・xo = pero (nhưng)
・grax = gracias (cảm ơn)
⇒ xq nghĩa là gì? Vì sao chữ x lại có nghĩa là “por” trong chat tiếng Tây Ban Nha
Cách ③: Chỉ giữ chữ cái đầu — tqm, ntp, ntc
Cách thứ ba là cách giống tiếng Việt nhất: lấy chữ cái đầu của từng từ trong cụm.
Bạn viết ntn cho như thế nào thì người Tây Ban Nha viết:
Ba từ viết tắt kiểu chữ cái đầu bạn sẽ gặp nhiều nhất
tqm = te quiero mucho → “thương bạn nhiều lắm”
ntp = no te preocupes → “đừng lo”
ntc = no te creas → “đùa thôi”
Bẫy nằm đúng ở đó đấy! Giống nhau về hình, khác hẳn nhau về việc.
ntp là quay sang trấn an người kia — “không sao đâu, đừng lo”.
ntc là quay lại chính câu mình vừa nói để rút nó về — “à mà đùa đấy”. Đúng kiểu “đùa thôi” hay “xạo đó” của mình.
Đọc nhầm hai cái này là hiểu ngược ý người ta luôn.
Phân biệt kỹ hai từ dễ nhầm này:
⇒ ntp và ntc nghĩa là gì? Hai từ khác nhau một chữ nhưng dùng ngược nhau
Còn tqm thì “nặng” đến mức nào?
⇒ tqm nghĩa là gì? Ranh giới giữa thương và yêu trong tiếng Tây Ban Nha
Bảng tra nhanh: những từ bạn sẽ gặp trong tuần đầu tiên
Dưới đây là những từ xuất hiện dày đặc nhất. Bạn không cần thuộc lòng — chỉ cần nhìn qua để lần sau gặp thì thấy quen mắt.
【Cười】
jajaja / jaja — cười
jeje / jiji — cười khì, cười tinh nghịch
【Thay chữ cái】
q — que
k — qu (tkm = tqm)
x — por
xq / pq — por que (tại sao, bởi vì)
xfa / porfa — por favor (làm ơn)
salu2 — saludos (chào nhé)
grax — gracias (cảm ơn)
【Chữ cái đầu】
tqm / tkm — te quiero mucho
tq — te quiero
ntp — no te preocupes (đừng lo)
ntc — no te creas (đùa thôi)
【Bỏ bớt chữ】
tb / tbn — también (cũng vậy)
bn — bien (ổn, tốt)
nd — nada (không có gì)
bss — besos (hôn, dùng để chào cuối tin nhắn)
esq — es que (là tại vì)
Chuẩn luôn! Bạn thấy chưa, chỉ cần 3 quy tắc là cả câu mở ra.
Và đây mới là điều quan trọng: lần sau gặp một từ bạn chưa từng thấy, bạn cũng thử đoán được — nó là âm thanh, là chữ cái thay từ, hay là chữ cái đầu?
Còn một thứ nữa chở cảm xúc: dấu câu và chữ hoa
Đọc được nghĩa của từ mới là một nửa. Nửa còn lại là nhiệt độ của câu.
Ba tin nhắn sau đây có cùng ba chữ cái, nhưng cảm giác hoàn toàn khác nhau:
tqm! → ấm hơn, có cảm xúc thật
TQM!!! → hét lên, rất phấn khích (hoặc đang trêu)
Một điểm nữa hay làm người học bối rối: trong chat, người Tây Ban Nha thường bỏ dấu hỏi mở đầu câu.
Sách vở dạy bạn viết ¿Qué tal? với dấu ¿ ở đầu. Nhưng trong tin nhắn bạn sẽ thấy q tal? — cụt lủn, không có dấu mở.
Chỗ này mình nói rõ để bạn khỏi hiểu lầm nhé.
Viện Hàn lâm Hoàng gia Tây Ban Nha (RAE) có nói: trong tin nhắn ngắn trên mạng xã hội, việc bỏ dấu mở là chuyện rất thường. Nhưng RAE cũng nói rõ luôn rằng trong chữ viết bình thường thì cả hai dấu mở và đóng vẫn là bắt buộc.
Nói cách khác: quen mắt để đọc thì được, nhưng đừng bê thói quen đó vào bài viết hay email.
Ví dụ của bạn hay quá, đúng y như vậy luôn!
Cả hai đều là cùng một hiện tượng: trong chat, người ta bỏ bớt ký hiệu để gõ cho nhanh, và người đọc vẫn hiểu nhờ ngữ cảnh.
Lời khuyên quan trọng nhất: đọc được và tự dùng là hai chuyện khác nhau
Đây là phần mà nhiều bài viết bỏ qua, nhưng theo mình nó quan trọng hơn cả danh sách từ.
Mục tiêu của bạn lúc này nên là “đọc hiểu”, chứ chưa phải “dùng thành thạo”.
Vì mấy từ này thay đổi theo thế hệ, theo từng nước, và theo mức độ thân thiết. Một từ mà bạn bè 20 tuổi ở Mexico dùng suốt, có khi người 50 tuổi ở Tây Ban Nha thấy… trẻ con.
Có chứ! Mình gợi ý bạn bắt đầu từ hai cái an toàn nhất:
① jajaja — cái này gần như không có rủi ro. Ai cũng dùng, mọi lứa tuổi.
② q thay cho que — cực kỳ phổ biến và trung tính.
Còn tqm, ntc thì cứ để dành đến khi bạn đã thân với người ta và thấy họ dùng trước. Bắt chước sau khi quan sát là cách an toàn nhất.
Và một nguyên tắc cứng: tuyệt đối không dùng những từ này trong tin nhắn công việc.
Chính RAE cũng lưu ý rằng các từ viết tắt kiểu này thuộc về giao tiếp điện tử không trang trọng và không nên dùng ra ngoài phạm vi đó. Viết tqm cho sếp thì giống như bạn nhắn “ok bro” cho giám đốc vậy.
Một lưu ý nhỏ về biểu tượng cảm xúc
Trong chat tiếng Tây Ban Nha, các từ viết tắt hay đi kèm biểu tượng cảm xúc, và chính biểu tượng đó quyết định nghĩa.
Ví dụ ntc đi kèm biểu tượng mặt cười lè lưỡi thì rõ ràng là đùa vui. Nhưng ntc đi một mình, sau một câu hơi gắt, thì có thể là người ta đang chữa cháy — nói xong thấy quá lời nên rút lại.
Nên khi đọc tin nhắn, bạn nhớ nhìn cả ba thứ cùng lúc: từ viết tắt + dấu câu + biểu tượng cảm xúc đi kèm.
Chỉ nhìn mỗi chữ thì dễ hiểu sai lắm!
Tổng kết: 3 quy tắc, và một thái độ
●Từ viết tắt trong chat tiếng Tây Ban Nha chỉ có 3 cách tạo ra:
① Viết theo âm thanh → jajaja, jeje, jiji
② Thay chữ cái bằng âm → q = que, k = qu, x = por (từ dấu nhân!)
③ Giữ chữ cái đầu → tqm, ntp, ntc
●Chữ j đọc là “h” — nên jajaja là “ha-ha-ha”, không phải “gia gia gia”
●Dấu câu và chữ hoa chở cảm xúc — tqm / tqm! / TQM!!! khác nhau hoàn toàn
●Mục tiêu trước mắt là đọc hiểu. Tự dùng thì bắt đầu từ jajaja và q, và tránh xa tin nhắn công việc.
Vui quá! Bạn đọc thêm bốn bài chi tiết ở dưới nhé, mỗi bài mổ xẻ kỹ một nhóm từ.
Đọc xong bốn bài đó là bạn xử lý được gần hết tin nhắn đời thường rồi đấy!
Bốn bài chi tiết đã được gắn ở ngay các phần bên trên rồi nhé — bạn kéo lên chỗ nào thấy tò mò nhất thì bấm vào đọc tiếp!
Trang này giải thích từ vựng và cách nói tiếng Tây Ban Nha theo hướng dễ hiểu cho người mới. Bạn ghé đọc thêm nhé!
Wikilengua, “Abreviaturas en chats y microblogs” (https://www.wikilengua.org/index.php/Abreviaturas_en_chats_y_microblogs)
Español con María, “Diccionario para chatear en español” (https://espanolconmaria.com/diccionario-para-chatear-en-espanol/)
Culture & Language Center, “Las 5 abreviaciones en mensajes de textos más frecuentes en español” (https://cultureandlanguagecenter.com/las-5-abreviaciones-en-mensajes-de-textos-mas-frecuentes-en-espanol/)
Cyber Definitions, “XQ in Spanish” (https://www.cyberdefinitions.com/espanol/XQ-in-Spanish.html)
Infobae, “Qué significa TKM y cómo la RAE explica el lenguaje millennial” (https://www.infobae.com/america/peru/2022/09/17/que-significa-tkm-y-como-rae-explica-el-lenguaje-millennial/)
Trần Tư Bình, “Viết tắt chữ Việt trong ngôn ngữ @” (https://chuvietnhanh.sourceforge.net/VietTatChuVietTrongNgonNgu@.htm)
