Đáp án: xq = por que, tức là “tại sao” hoặc “bởi vì” tùy ngữ cảnh.
Nhưng cái hay không nằm ở đáp án. Nó nằm ở lý do vì sao chữ x lại có thể là “por” — và lý do đó thật sự bất ngờ.
- 1 Chữ q trước đã: cái này thì dễ đoán
- 2 Bí mật của chữ x: nó đến từ giờ toán
- 3 Biết x = por là mở khóa cả một loạt từ
- 4 xq là “tại sao” hay “bởi vì”? Cách phân biệt
- 5 Chuyện dấu hỏi ngược: vì sao trong chat không thấy dấu ¿?
- 6 Bảng tra nhanh: mấy chữ cái làm thay cả từ
- 7 Bạn dùng q được, còn x thì nên cẩn thận
- 8 Tổng kết: xq, x và q
Chữ q trước đã: cái này thì dễ đoán
Trước khi vào chữ x khó nhằn, mình gỡ chữ q đã, vì cái này rất dễ chịu.
Trong tiếng Tây Ban Nha, chữ q đọc là “cu”, và từ que đọc là “kê” — chúng gần nhau về âm, nên người ta lấy luôn q để thay cho cả từ que.
q = que
q tal? = ¿qué tal? ⇒ “khỏe không?”
q haces? = ¿qué haces? ⇒ “đang làm gì đó?”
creo q si = creo que sí ⇒ “mình nghĩ là có”
Và vì qu với k đọc giống nhau, nên k cũng thay được: xk = xq
Đúng rồi! Bạn vốn đã quen với cách nghĩ này rồi mà.
Người Việt mình viết đc cho được, vs cho với, ntn cho như thế nào. Toàn là giữ phụ âm, bỏ nguyên âm — người Tây Ban Nha cũng làm y hệt.
Nhưng chữ x thì không theo quy tắc đó. Nó là chuyện khác hẳn!
Bí mật của chữ x: nó đến từ giờ toán
Mình hỏi bạn một câu nhé — nhưng là câu hỏi toán, không phải câu hỏi tiếng Tây Ban Nha:
2 x 3 = 6
Bạn đọc phép tính này ra tiếng Việt như thế nào?
Vì đây chính là đáp án!
Tiếng Việt đọc dấu nhân là “nhân”. Còn tiếng Tây Ban Nha đọc dấu nhân là… “por”!
2 x 3 ⇒ dos por tres
Nên với người Tây Ban Nha, ký hiệu x tự nó đã “đọc thành por” từ hồi tiểu học rồi. Họ chỉ việc mang nó vào tin nhắn thôi!
Đúng vậy. Đây là cách thứ ba, không giống hai cách còn lại:
・Không phải theo âm thanh (như jajaja)
・Không phải theo chữ cái đầu (như ntp, tqm)
・Mà là theo cách đọc một ký hiệu — dấu nhân đọc là “por”
Biết x = por là mở khóa cả một loạt từ
Đây là phần “lãi” nhất của bài này. Chỉ cần một mẩu kiến thức đó, hàng loạt từ tự động đọc được.
Họ hàng nhà chữ x
xq = por que ⇒ tại sao / bởi vì
xk = por que ⇒ y hệt xq, chỉ khác chữ
xfa = por fa(vor) ⇒ làm ơn, please
x fa = giống xfa, viết tách ra
x favor = por favor ⇒ làm ơn (viết đủ hơn)
xa = para ⇒ cho, để (chỗ này hơi lệch, xem giải thích bên dưới)
xo = pero ⇒ nhưng
grax = gracias ⇒ cảm ơn
x q / x k = viết tách của xq
Bạn tinh mắt quá! Chỗ đó đúng là hơi “lỏng”.
Ở xa và xo, người ta không dùng chặt chẽ theo nghĩa “por” nữa, mà chỉ mượn chữ x để thay cho cụm “p + nguyên âm + r” cho nhanh: para → xa, pero → xo.
Đây là điều bạn nên nhớ về ngôn ngữ chat nói chung: nó không có quy tắc chính thức nào cả. Wikilengua cũng ghi rõ rằng những cách viết tắt này hình thành tự phát giữa người dùng, không được chuẩn hóa.
Chuẩn luôn! Đó đúng là thái độ đúng khi học ngôn ngữ chat.
Giống như tiếng Việt mình: có người viết mik, có người viết mk, có người viết mjk — cùng một chữ mình. Không ai quy định cả, nhưng ai cũng hiểu.
xq là “tại sao” hay “bởi vì”? Cách phân biệt
Đây là chỗ dễ lúng túng, nhưng thật ra có mẹo rất đơn giản.
Trong tiếng Tây Ban Nha chuẩn, có hai dạng viết khác nhau:
¿por qué? (tách rời, có dấu) ⇒ tại sao? — dùng để hỏi
porque (viết liền, không dấu) ⇒ bởi vì — dùng để trả lời
Nhưng trong chat thì cả hai đều bị viết thành xq. Vậy làm sao phân biệt?
Mẹo cực dễ: nhìn dấu hỏi!
xq? hoặc xq…? (có dấu hỏi) ⇒ tại sao?
xq nằm giữa câu, không dấu hỏi ⇒ bởi vì
Và cách chắc chắn nhất: xem nó đứng ở đâu. Đứng một mình ⇒ đang hỏi. Đứng trước một mệnh đề ⇒ đang giải thích.
【Ví dụ thực tế】
A: hoy no puedo ⇒ “hôm nay mình không đi được”
B: xq? ⇒ “tại sao?” (đứng một mình + dấu hỏi)
A: xq tengo examen ⇒ “bởi vì mình có bài kiểm tra”
B: ntp, otro dia ⇒ “đừng lo, hôm khác vậy”
Chuyện dấu hỏi ngược: vì sao trong chat không thấy dấu ¿?
Bạn học tiếng Tây Ban Nha chắc đã biết: câu hỏi phải có hai dấu hỏi, một cái ¿ ngược ở đầu và một cái ? bình thường ở cuối.
Nhưng trong chat, bạn sẽ thấy q tal? chứ hiếm khi thấy ¿Qué tal?.
Câu hỏi rất hay, và mình muốn trả lời thật chính xác chỗ này.
RAE nói rằng: trong những tin nhắn ngắn chỉ có một câu, như trên mạng xã hội, việc bỏ dấu mở là chuyện rất phổ biến — nhưng trong chữ viết thông thường thì cả hai dấu, mở và đóng, vẫn là bắt buộc.
Tức là: không phải quy tắc đã bỏ, mà là trong chat người ta lơ đi cho nhanh.
Đây đúng là ví dụ hoàn hảo, mình rất thích cách bạn liên hệ!
Cả hai là cùng một hiện tượng: bỏ bớt ký hiệu cho nhanh, và người đọc vẫn hiểu nhờ ngữ cảnh.
Nên bạn nhớ hai điều: đọc thì phải quen với dạng thiếu dấu, còn viết bài hay email thì gõ đủ.
Bảng tra nhanh: mấy chữ cái làm thay cả từ
Một chữ cái, một từ
q = que ⇒ q tal? (khỏe không?)
k = qu ⇒ xk, tkm
x = por ⇒ xq, xfa
d = de ⇒ d nada (không có gì)
2 = dos ⇒ salu2 (chào nhé)
Bỏ nguyên âm cho ngắn
tb / tbn = también (cũng vậy)
bn = bien (ổn)
nd = nada (không có gì)
bss = besos (chào thân mật)
msj = mensaje (tin nhắn)
esq = es que (là tại vì)
Nhóm “bỏ nguyên âm” ở dưới thì bạn không cần học đâu!
Vì đó chính xác là cách bạn viết đc, ko, vs hằng ngày. Cùng một bộ não, chỉ khác bảng chữ cái thôi.
Bạn dùng q được, còn x thì nên cẩn thận
Lời khuyên của mình chia làm hai mức:
q thay cho que ⇒ bạn dùng được ngay. Cực kỳ phổ biến, trung tính, không ai thấy lạ.
xq, xfa, xa, xo ⇒ hiểu thì tốt, nhưng dùng thì hơi “hoài niệm”. Mấy dạng này bùng nổ từ thời tin nhắn SMS giới hạn ký tự, nên bây giờ có người thấy nó hơi cũ.
Đúng vậy. Thời SMS, mỗi tin nhắn bị giới hạn ký tự và tính tiền từng cái, nên rút ngắn được chữ nào là tiết kiệm chữ đó. Bây giờ tin nhắn miễn phí rồi, nhưng thói quen thì vẫn còn.
Nếu bạn muốn an toàn tuyệt đối, cứ viết porque và por favor đầy đủ — không ai chê bạn viết đủ chữ cả. Còn xq thì để dành cho việc đọc.
Tổng kết: xq, x và q
●xq = por que ⇒ “tại sao” (khi có dấu hỏi) hoặc “bởi vì” (khi giải thích)
●q = que — vì chữ q và từ que gần nhau về âm
●k = qu — hai cái đọc y hệt nhau, nên xk = xq
●x = por vì dấu nhân trong tiếng Tây Ban Nha đọc là “por” — không phải chuyện phát âm, mà là ký hiệu toán học
●Biết x = por là đọc được luôn: xfa (làm ơn), xa, xo, grax
●Trong chat, người ta hay bỏ dấu ¿ ở đầu câu hỏi — quen mắt để đọc, nhưng viết bài thì vẫn gõ đủ
●q thì bạn dùng thoải mái; xq, xfa thì nên chỉ đọc hiểu
Đó là điều mình thích nhất khi dạy phần này!
Kiến thức mà bạn hiểu được lý do thì sẽ không quên. Còn học thuộc thì mai là bay mất.
Bạn xem bài tổng hợp ở dưới để nắm cả ba cách tạo từ viết tắt nhé!
Từ lóng chat tiếng Tây Ban Nha: 3 quy tắc để đọc được mọi từ viết tắt
Cyber Definitions, “XQ in Spanish” (https://www.cyberdefinitions.com/espanol/XQ-in-Spanish.html)
Wikilengua, “Abreviaturas en chats y microblogs” (https://www.wikilengua.org/index.php/Abreviaturas_en_chats_y_microblogs)
Español con María, “Diccionario para chatear en español” (https://espanolconmaria.com/diccionario-para-chatear-en-espanol/)
Trần Tư Bình, “Viết tắt chữ Việt trong ngôn ngữ @” (https://chuvietnhanh.sourceforge.net/VietTatChuVietTrongNgonNgu@.htm)
