Phân biệt kudasai và onegaishimasu: bốn quy tắc để không bao giờ chọn nhầm

Trả lời nhanh trước khi đi vào chi tiết

Quy tắc 1: ください cần tân ngữ, お願いします thì không

Cái này đến từ bản chất ngữ pháp của hai từ.

「ください」 là một động từ đang ở dạng mệnh lệnh – cụ thể là dạng mệnh lệnh của 「くださる」 (dạng tôn kính của 「くれる」 = “cho, tặng”). Mà đã là “cho” thì phải cho cái gì chứ. Nói mỗi “Cho!” thì người ta biết cho cái gì?

「お願いします」 thì ngược lại – bản thân nó đã là một câu hoàn chỉnh rồi: “Tôi xin đặt một mong ước.” Không cần nói rõ mong ước gì, người nghe vẫn hiểu qua bối cảnh.

Thử đứng một mình

Nhân viên: ただいまお持ちします。(tadaima omochi shimasu)
= Em mang ra ngay đây ạ.

Bạn: ○ お願いします。 = Vâng, nhờ bạn nhé. (hoàn toàn tự nhiên)
Bạn: × ください。 ⇒ Người ta sẽ ngơ ra: “え、何を?” (Hả, cho cái gì cơ?)

Quy tắc 2: ĐỒ VẬT hay DỊCH VỤ – đây là quy tắc mạnh nhất

Giờ ta quay lại câu đố lúc nãy. Vì sao 「ビールをください」 đúng mà 「お会計をください」 sai?

Vì 「ください」 vốn nghĩa là “hãy trao cho tôi”, nên nó chỉ dùng được khi có thứ gì đó thực sự chuyển từ tay người kia sang tay bạn.

Còn 「お願いします」 nghĩa là “tôi mong bạn lo giúp việc này” – nên nó bao được cả đồ vật lẫn hành động.

Mẹo bắc cầu cho người Việt: “cho” và “nhờ”

Thật ra tiếng Việt cũng có cảm giác này, chỉ là bạn dùng theo bản năng nên không để ý.

Quy tắc 3: thể て chỉ đi với ください

Quy tắc này thì tuyệt đối, không có ngoại lệ. Khi bạn muốn nhờ ai đó làm một hành động bằng cách chia động từ sang thể て, bạn bắt buộc phải dùng 「ください」.

Thể て + ください

○ 醤油を取ってください。(shouyu o totte kudasai)
= Lấy giúp mình lọ xì dầu với.
× 醤油を取ってお願いします。 ⇒ Sai hoàn toàn.

○ ちょっと待ってください。(chotto matte kudasai) = Đợi mình chút.
○ ゆっくり話してください。(yukkuri hanashite kudasai) = Nói chậm giúp mình.

Đây cũng là lý do vì sao trong tiếng Nhật công sở, người ta rất hay dùng các danh từ Hán tự kiểu 確認 (kiểm tra), 対応 (xử lý), 検討 (xem xét). Vì chúng ghép thẳng được với 「お願いします」 để tạo ra câu nhờ vả lịch sự mà gọn.

Quy tắc 4: sắc thái – mệnh lệnh so với cúi đầu

Đây là phần tinh tế nhất, và cũng là phần khiến nhiều người học bị “mất điểm” mà không hề biết.

Nghe hơi trừu tượng, nên mình lấy ví dụ thật. Bạn để ý 「〜てください」 thường xuất hiện ở đâu:

• Trên biển báo công cộng ở nhà ga
• Trong thông báo hành chính của thành phố
• Lời bác sĩ dặn bệnh nhân
• Lời giáo viên nói với học sinh

Nhận ra điểm chung chưa? Toàn là những quan hệ mà người nghe đương nhiên phải làm theo. Đó không phải trùng hợp – đó là bản chất của 「〜てください」: một chỉ thị được nói ra bằng giọng lịch sự.

Ba nấc thang mềm dần

・確認してください。(kakunin shite kudasai)
= Kiểm tra đi. (có thể nghe như chỉ thị)

・確認をお願いします。(kakunin o onegaishimasu)
= Nhờ anh/chị kiểm tra giúp. (an toàn)

・確認していただけますか。(kakunin shite itadakemasu ka)
= Anh/chị kiểm tra giúp em được không ạ? (lịch sự nhất)

Bảng quyết định trong một giây

Thử sức một chút

Tổng kết: ください và お願いします