Nghe thì tưởng dễ, vì ai cũng biết triste là “buồn”. Nhưng chỉ với một chữ triste thôi thì bạn sẽ nói sai ở ít nhất ba chỗ.
Mình gom nỗi buồn tiếng Tây Ban Nha thành 4 tầng, đi hết 4 tầng này là bạn có thể diễn tả gần như mọi sắc thái buồn rồi!
- 1 Nỗi buồn trong tiếng Tây Ban Nha có 4 tầng
- 2 Tầng 1: triste không đổi theo giống, ai nói cũng giống nhau
- 3 Tầng 2: estar triste hay ser triste? Chọn sai là đổi luôn ý nghĩa
- 4 Tầng 3: triste là tính từ, tristeza là danh từ – và chúng đi với động từ khác nhau
- 5 Tầng 4: “Cô đơn” không nói bằng triste
- 6 Nhớ một người: extrañar và cái duyên với chữ “nhớ” tiếng Việt
- 7 Te extraño hay te echo de menos? Cùng nghĩa nhưng khác vùng
- 8 pobrecito: chữ “tội nghiệp” của tiếng Tây Ban Nha
- 9 Người Việt học nỗi buồn tiếng Tây Ban Nha: chỗ nào dễ, chỗ nào khó
- 10 Bộ câu nói về nỗi buồn dùng được ngay hôm nay
- 11 Tổng kết: nỗi buồn trong tiếng Tây Ban Nha
Nỗi buồn trong tiếng Tây Ban Nha có 4 tầng
Trước khi đi vào chi tiết, mình để sẵn bản đồ ở đây. Bạn đọc lướt qua một lượt thôi, đọc hết bài sẽ tự khớp.
4 tầng của nỗi buồn trong tiếng Tây Ban Nha
Tầng 1. triste không đổi theo giống – nam nữ đều nói estoy triste
Tầng 2. estar triste (đang buồn) khác ser triste (bản chất buồn)
Tầng 3. triste (tính từ) khác tristeza (danh từ) – và me da tristeza là một cấu trúc riêng
Tầng 4. “Cô đơn” không nói bằng triste – phải dùng solo / sola
Tầng 1: triste không đổi theo giống, ai nói cũng giống nhau
Nếu bạn đã học qua các tính từ chỉ cảm xúc kiểu enojado / enojada (tức giận), chắc bạn đang chuẩn bị tinh thần rằng “buồn” cũng sẽ có hai dạng nam – nữ.
Tin vui: triste không có dạng nam và dạng nữ riêng.
Lý do rất gọn: tính từ tiếng Tây Ban Nha kết thúc bằng -o thì mới có cặp -o / -a.
Còn triste kết thúc bằng -e, mà tính từ kết thúc bằng -e thì dùng chung cho cả nam lẫn nữ. Chỉ số nhiều mới đổi thành tristes thôi!
triste chỉ có 2 dạng
・triste – số ít, dùng cho cả nam và nữ
・tristes – số nhiều・Estoy triste. (Mình buồn.) – nam nói vậy, nữ cũng nói y hệt vậy
・Estamos tristes. (Bọn mình buồn.)
・María está triste. / Juan está triste.Viết sai thường gặp: estoy tristo / estoy trista – cả hai đều không tồn tại trong tiếng Tây Ban Nha.
Đúng rồi! Và đây là mẹo dùng được cho cả đống từ khác nữa: alegre (vui), fuerte (mạnh), grande (lớn), inteligente (thông minh)… tất cả đều đuôi -e nên đều không đổi theo giống.
Nói cách khác, đây không phải ngoại lệ – đây là nhóm dễ hơn!
Muốn xem kỹ hơn về chữ này – cách chia, cách nói “hơi buồn”, “buồn lắm”, và những câu cửa miệng như Qué triste – bạn đọc bài riêng ở đây:
triste nghĩa là gì? Cách dùng tính từ “buồn” trong tiếng Tây Ban Nha
Tầng 2: estar triste hay ser triste? Chọn sai là đổi luôn ý nghĩa
Tiếng Tây Ban Nha có hai động từ đều dịch ra tiếng Việt là “là / thì / ở”: ser và estar. Với triste, chọn cái nào là quyết định luôn nội dung câu.
estar triste vs ser triste
estar triste = đang buồn (trạng thái lúc này, rồi sẽ qua)
・Estoy triste por la muerte de mi gato. (Mình buồn vì con mèo của mình mất.)
ser triste = mang tính chất buồn (bản chất, không phải tâm trạng)
・Es una película muy triste. (Đó là một bộ phim rất buồn.)
・Juan es una persona triste. (Juan là một người u sầu.)
Không nha, và đây chính là chỗ dễ làm mất lòng người khác!
Juan es triste nghe ra là “Juan là kiểu người u ám, lúc nào cũng ảm đạm” – tức là bạn đang nhận xét về tính cách của Juan chứ không phải an ủi cậu ấy.
Muốn nói “Juan đang buồn” thì phải là Juan está triste.
Quy tắc rút gọn để bạn khỏi phải nghĩ lâu:
- Nói về người đang có cảm xúc ⇒ luôn dùng estar: estoy triste, estás triste, está triste
- Nói về phim, bài hát, câu chuyện, tin tức ⇒ dùng ser: es una canción triste, es una noticia triste
Tầng 3: triste là tính từ, tristeza là danh từ – và chúng đi với động từ khác nhau
Cặp này rất giống nhau nên người mới học hay trộn lẫn:
tristeza = danh từ giống cái, “nỗi buồn” ⇒ đi với sentir hoặc dar
【Câu đúng và tự nhiên】
・Estoy triste. (Mình buồn.)
・Siento una gran tristeza. (Mình thấy một nỗi buồn rất lớn.)
・Qué triste. (Buồn quá.)
・Qué tristeza. (Buồn ơi là buồn. / Thật là một nỗi buồn.)【Câu nghe lạ tai】
・Tengo tristeza. ⇒ người bản xứ rất hiếm khi nói vậy. Hãy nói Estoy triste hoặc Siento tristeza.
Đúng là tiếng Việt nói được, nhưng tiếng Tây Ban Nha thì tener hay đi với cảm giác cơ thể hơn: tengo hambre (đói), tengo frío (lạnh), tengo sueño (buồn ngủ).
Còn nỗi buồn thì họ thích cảm nhận (sentir) hoặc để nó đến từ bên ngoài (dar). Cái dar này mới hay nè!
Cấu trúc me da tristeza: nỗi buồn “được đưa tới” cho mình
Đây là chỗ tiếng Tây Ban Nha nghĩ khác tiếng Việt nhất, nhưng một khi quen rồi thì nói cực nhanh.
dar nghĩa gốc là “cho, đưa”. Nên Me da tristeza dịch sát là “Cái đó đưa nỗi buồn cho mình” ⇒ tiếng Việt là “Cái đó làm mình buồn”.
【me da + danh từ cảm xúc】
・Me da tristeza ver las flores marchitarse.
(Nhìn hoa héo mà mình thấy buồn.)
・Me da tristeza esa canción.
(Bài hát đó làm mình buồn.)Để ý: chủ ngữ không phải “mình”, mà là cái làm mình buồn. “Mình” chỉ là người nhận, nên đứng ở dạng me.
Nếu bạn từng học qua các từ chỉ sự tức giận thì cấu trúc này quen lắm: me da coraje (cái đó làm mình bực).
Cùng một bộ khung me da + [danh từ cảm xúc], chỉ thay danh từ ở cuối. Học một lần dùng được cho cả buồn, bực, sợ (me da miedo), xấu hổ (me da vergüenza)!
Tầng 4: “Cô đơn” không nói bằng triste
Đây là tầng mà người học ở rất nhiều nước vấp phải – nhưng người Việt thì gần như miễn nhiễm, nên mình nói luôn cho bạn yên tâm.
buồn và cô đơn là hai chữ khác nhau
tiếng Việt: buồn ⇔ cô đơn
tiếng Tây Ban Nha: triste ⇔ solo / sola
・Estoy triste. (Mình buồn.)
・Me siento solo. (Mình thấy cô đơn. – nam nói)
・Me siento sola. (Mình thấy cô đơn. – nữ nói)
Chính xác! Người học từ vài ngôn ngữ khác hay bị kẹt ở đây vì tiếng của họ dùng chung một chữ, còn tiếng Việt đã tách sẵn rồi nên bạn chỉ cần ghép: buồn = triste, cô đơn = solo/sola.
Nhưng chú ý: solo/sola thì có đổi theo giống nhé, khác với triste!
Nhớ một người: extrañar và cái duyên với chữ “nhớ” tiếng Việt
Buồn xong thì tới phần mà ai học tiếng cũng muốn nói sớm nhất: nhớ ai đó.
Từ chính là extrañar. Và chữ này có một điểm mà người Việt sẽ thấy… quen lạ lùng.
Bạn thử nghĩ về chữ “nhớ” trong tiếng Việt xem: nó vừa là “nhớ bài, nhớ tên” (ghi nhớ), vừa là “nhớ mẹ, nhớ nhà” (thấy thiếu vắng). Một chữ, hai nghĩa khác hẳn nhau, đúng không?
extrañar cũng y như vậy – một từ ôm hai nghĩa. Chỉ là hai nghĩa của nó không giống hai nghĩa của “nhớ”.
【extrañar có 2 nghĩa】
① nhớ ai đó / thấy thiếu vắng
・Te extraño. (Mình nhớ bạn.)
・Extraño a mi madre. (Mình nhớ mẹ.)② thấy lạ, thấy bất ngờ
・No me extraña. (Mình không thấy lạ. / Cũng dễ hiểu thôi.)
・Me extraña que no haya venido. (Mình thấy lạ là cậu ấy không đến.)
Đúng là bẫy thật! Nhưng bạn để ý sẽ thấy nó tự phân biệt được: nghĩa “nhớ” thì người nhớ làm chủ ngữ (yo extraño), còn nghĩa “thấy lạ” thì người ta đứng ở dạng me/te/le (me extraña).
Mình có nguyên một bài mổ xẻ chữ này, kể cả cái chữ a nhỏ xíu trong Extraño a mi madre – thiếu nó là sai ngữ pháp đó!
extrañar nghĩa là gì? Một động từ, hai nghĩa “nhớ” và “thấy lạ”
Te extraño hay te echo de menos? Cùng nghĩa nhưng khác vùng
Khi bạn tra “Anh nhớ em” trong tiếng Tây Ban Nha, sẽ có hai kết quả nhảy ra và người mới học thường hoang mang không biết chọn cái nào.
Te extraño. ⇒ phổ biến ở Mỹ Latinh (Mexico, Argentina, Colombia…)
Te echo de menos. ⇒ phổ biến ở Tây Ban Nha
Nghĩa giống hệt nhau. Nói cái nào người ta cũng hiểu hết.
Ví dụ hay ghê! Đúng tinh thần luôn.
Trong bài riêng mình còn kể cái nguồn gốc thú vị của echar de menos – nó vốn không phải tiếng Tây Ban Nha đâu, mà đi từ tiếng Bồ Đào Nha cổ sang, rồi bị nghe nhầm mà thành. Và mình cũng chỉ luôn lỗi chính tả mà cả người bản xứ cũng mắc!
Phân biệt te extraño và te echo de menos: nên nói câu nào?
pobrecito: chữ “tội nghiệp” của tiếng Tây Ban Nha
Tầng cuối cùng không phải là nỗi buồn của bạn, mà là nỗi buồn của người khác – tức là an ủi, đồng cảm.
Từ hay dùng nhất là pobrecito.
Bạn vừa nói trúng phóc điểm khó nhất của chữ này!
pobrecito cũng trượt y hệt như “tội nghiệp”: từ thương thật → an ủi → trêu chọc → mỉa mai. Và nó còn đổi theo giống và số nữa: pobrecito / pobrecita / pobrecitos / pobrecitas.
pobrecito nghĩa là gì? Chữ “tội nghiệp” có thể thành mỉa mai lúc nào
Người Việt học nỗi buồn tiếng Tây Ban Nha: chỗ nào dễ, chỗ nào khó
Mình tổng kết riêng cho bạn phần này, vì mỗi ngôn ngữ mẹ đẻ sẽ vấp chỗ khác nhau.
Ba điểm người Việt được lợi
- “buồn” và “cô đơn” đã tách sẵn ⇒ bạn không bị lẫn triste với solo/sola như người học ở nhiều nước khác.
- Chữ “nhớ” của tiếng Việt vừa là “ghi nhớ” vừa là “nhớ nhung” ⇒ bạn đã quen với hiện tượng một từ ôm hai nghĩa, nên extrañar (nhớ / thấy lạ) không làm bạn sốc.
- “tội nghiệp” của tiếng Việt trượt từ thương tới đá đểu ⇒ bạn hiểu ngay tại sao pobrecito nguy hiểm khi nhắn tin.
Hai điểm người Việt phải học mới
① Hợp giống và số
Tiếng Việt không đổi từ theo nam nữ. Nhưng tiếng Tây Ban Nha thì pobrecito / pobrecita, solo / sola phải đổi theo người được nói tới. Riêng triste thì không đổi – nên bạn cần nhớ từ nào đổi, từ nào không.
② Chữ a trước tên người
Extraño a mi madre. – chữ a ở đây không dịch ra tiếng Việt được, nhưng bỏ đi là sai. Tiếng Tây Ban Nha bắt buộc phải có a khi tân ngữ là người.
Và một điểm rất riêng của người Việt: đại từ
Trong tiếng Việt, “Anh nhớ em” và “Em nhớ chị” và “Con nhớ mẹ” – chọn đại từ là chọn luôn quan hệ, đúng không? Nói sai một chữ là kỳ liền.
Tiếng Tây Ban Nha thì tất cả những câu đó đều là Te extraño. Chỉ một câu duy nhất!
Nhẹ thật, nhưng đổi lại bạn phải quen một thói quen ngược: tiếng Tây Ban Nha hay bỏ luôn chủ ngữ.
Người Việt mới học thường viết Yo te extraño cho chắc ăn, nhưng người bản xứ chỉ nói Te extraño thôi – vì đuôi động từ -o đã cho biết chủ ngữ là “tôi” rồi. Thêm yo vào nghe như đang nhấn mạnh “tôi mới là người nhớ đó nha”.
Bộ câu nói về nỗi buồn dùng được ngay hôm nay
Nói về mình
・Estoy triste. (Mình buồn.)
・Estoy un poco triste. (Mình hơi buồn.)
・Me siento solo. / Me siento sola. (Mình thấy cô đơn.)
・Me da tristeza. (Cái đó làm mình buồn.)
・Te extraño. (Mình nhớ bạn.)Hỏi thăm và an ủi người khác
・¿Estás triste? (Bạn buồn hả?)
・¿Qué te pasa? (Bạn sao vậy?)
・Qué triste. (Buồn quá.)
・Lo siento mucho. (Mình rất tiếc.)
・No estés triste. (Đừng buồn nha.)
・Pobrecito. / Pobrecita. (Tội nghiệp quá.)Nói về phim, nhạc, chuyện
・Es una película muy triste. (Phim đó buồn lắm.)
・Es una canción triste. (Đó là một bài hát buồn.)
Mắt tinh lắm! Vì đây là câu ra lệnh phủ định (“đừng…”), mà tiếng Tây Ban Nha bắt buộc dùng một dạng động từ riêng cho trường hợp này.
Bây giờ bạn cứ học nguyên cụm No estés triste như một câu cửa miệng là được, phần ngữ pháp phía sau để dành sau nha!
Tổng kết: nỗi buồn trong tiếng Tây Ban Nha
● Người đang buồn ⇒ estar triste. Phim, nhạc, chuyện buồn ⇒ ser triste. Nói ser về người là thành “người u sầu”
● triste là tính từ, tristeza là danh từ. Tengo tristeza nghe lạ – hãy dùng Estoy triste hoặc Siento tristeza
● Me da tristeza = “cái đó làm mình buồn”, cùng khuôn với me da miedo, me da vergüenza
● “Cô đơn” là solo / sola, không phải triste
● “Nhớ ai đó” là extrañar (Mỹ Latinh) hoặc echar de menos (Tây Ban Nha)
● “Tội nghiệp” là pobrecito / pobrecita, nhưng coi chừng nó trượt sang mỉa mai
Bốn tầng là vậy đó! Bạn thấy không, nỗi buồn tiếng Tây Ban Nha không rắc rối – nó chỉ chia việc rõ ràng hơn tiếng Việt một chút thôi.
Mỗi tầng mình đều có bài riêng đi sâu, bạn ghé đọc từng bài nha!
WordReference – mục từ triste, tristeza, extrañar, solo, falta (https://www.wordreference.com/)
SpanishDict – mục từ extrañar, pobrecito (https://www.spanishdict.com/)
Wiktionary – mục từ echar de menos, pobrecito (https://en.wiktionary.org/wiki/echar_de_menos)
