Bạn muốn nói “mình nhớ bạn”, tra từ điển thì nhảy ra hai câu:
Te extraño. và Te echo de menos.
Vậy nói câu nào? Có phải một câu tình cảm hơn không? Mình trả lời hết trong bài này!
- 1 Câu trả lời ngắn: hai câu giống hệt nhau về nghĩa, chỉ khác vùng
- 2 Vậy người Việt nên chọn câu nào?
- 3 Cách chia Te extraño cho từng người
- 4 Cách chia Te echo de menos – hơi rắc rối hơn một chút
- 5 Lỗi chính tả mà cả người bản xứ cũng mắc: echo hay hecho?
- 6 Nguồn gốc bất ngờ: echar de menos vốn không phải tiếng Tây Ban Nha
- 7 Còn một câu nữa: Me haces falta
- 8 Một điểm rất riêng với người Việt: đại từ biến mất
- 9 Bộ câu nhớ nhung dùng được ngay
- 10 Thử tự kiểm tra
- 11 Tổng kết
Câu trả lời ngắn: hai câu giống hệt nhau về nghĩa, chỉ khác vùng
Mình nói luôn kết luận để bạn khỏi hồi hộp:
Te extraño vs Te echo de menos
Te extraño. ⇒ dùng nhiều ở Mỹ Latinh (Mexico, Argentina, Colombia, Peru, Chile…)
Te echo de menos. ⇒ dùng nhiều ở Tây Ban Nha
Nghĩa giống hệt nhau. Không câu nào tình cảm hơn câu nào.
Không câu nào sai. Nói ở đâu người ta cũng hiểu.
Ví dụ chuẩn quá luôn! Đúng y tinh thần đó.
Người Sài Gòn nói “ba”, người Hà Nội nói “bố” – nói ngược lại thì vẫn hiểu, chỉ là nghe ra bạn từ vùng khác tới. Tiếng Tây Ban Nha ở đây cũng vậy.
Vậy người Việt nên chọn câu nào?
Câu hỏi thực tế hơn: bạn thì nên học câu nào trước?
Học tiếng Tây Ban Nha của Mỹ Latinh (hầu hết ứng dụng học tiếng, phim truyền hình, nhạc Latin) ⇒ dùng Te extraño
Học tiếng Tây Ban Nha của Tây Ban Nha (đi du học, đi làm ở châu Âu) ⇒ dùng Te echo de menos
Chưa xác định ⇒ mình khuyên chọn Te extraño: câu ngắn hơn, dễ chia hơn, và số người nói tiếng Tây Ban Nha ở Mỹ Latinh đông hơn Tây Ban Nha rất nhiều lần
Một điểm nữa nè: người Mỹ Latinh thì dùng cả hai khá thoải mái, họ nghe echar de menos quen tai.
Còn người Tây Ban Nha thì ít khi tự dùng extrañar theo nghĩa “nhớ” – họ vẫn hiểu, nhưng nghe ra ngay là giọng bên kia Đại Tây Dương.
Không sao đâu! Người ta hiểu ngay, có khi còn thấy thú vị vì đoán ra bạn học tiếng ở đâu nữa.
Đây là khác biệt vùng miền, chứ hoàn toàn không phải đúng sai. Bạn cứ chọn một câu rồi dùng cho quen tay là được!
Cách chia Te extraño cho từng người
extrañar là động từ đuôi -ar theo quy tắc, nên chia rất dễ. Phần cần để ý là đại từ đứng trước (me, te, lo, la…) – nó cho biết ai là người được nhớ.
Mình nhớ ai?
Te extraño. – Mình nhớ bạn.
Lo extraño. – Mình nhớ anh ấy.
La extraño. – Mình nhớ cô ấy.
Los extraño. – Mình nhớ mọi người / họ.
Las extraño. – Mình nhớ các cô ấy.
Ai nhớ ai?
Te extraño. – Mình nhớ bạn.
Me extrañas. – Bạn nhớ mình.
Te extraña. – Anh ấy / cô ấy nhớ bạn.
Te extrañamos. – Bọn mình nhớ bạn.
Te extrañan. – Họ nhớ bạn.
Có mẹo nè, và mẹo này dùng được cho cả tiếng Tây Ban Nha luôn:
Đuôi động từ cho biết AI làm. Đại từ phía trước cho biết LÀM VỚI AI.
Te extraño ⇒ đuôi -o = “tôi” làm ⇒ tôi nhớ, và te = nhớ bạn
Me extrañas ⇒ đuôi -as = “bạn” làm ⇒ bạn nhớ, và me = nhớ tôi
Cứ nhìn đuôi trước, nhìn đại từ sau là không bao giờ lộn!
Cách chia Te echo de menos – hơi rắc rối hơn một chút
echar de menos là một cụm gồm ba chữ, nhưng chỉ có chữ đầu echar là biến đổi. Hai chữ de menos đứng yên mãi mãi.
Te echo de menos. – Mình nhớ bạn.
Me echas de menos. – Bạn nhớ mình.
Lo echo de menos. – Mình nhớ anh ấy.
Te echamos de menos. – Bọn mình nhớ bạn.
Te echan de menos. – Họ nhớ bạn.
Echo de menos a mi familia. – Mình nhớ gia đình.
Echo de menos mi ciudad. – Mình nhớ thành phố của mình.
Để ý câu áp chót nhé: Echo de menos a mi familia – vẫn phải có chữ a vì gia đình là người!
Còn Echo de menos mi ciudad thì không có a, vì thành phố là nơi chốn.
Quy tắc này giống hệt bên extrañar, nên bạn học một lần dùng cho cả hai!
Lỗi chính tả mà cả người bản xứ cũng mắc: echo hay hecho?
Đây là phần mình thấy vui nhất của bài này, vì chính người nói tiếng Tây Ban Nha từ nhỏ cũng viết sai chỗ này.
Đúng: Te echo de menos.
Sai: Te hecho de menos.
echo (không có h) = động từ echar ở ngôi “tôi”
hecho (có h) = phân từ của động từ hacer (làm), nghĩa là “đã làm”
Hai chữ này phát âm giống hệt nhau trong tiếng Tây Ban Nha, vì chữ h ở đầu từ hoàn toàn câm. Nên tai nghe không phân biệt được, chỉ mắt viết mới lộ ra.
Có một cách thử cực nhanh nè!
Bạn thử đổi động từ về dạng nguyên mẫu:
echo ⇒ nguyên mẫu là echar ⇒ ghép thành echar de menos ⇒ đây là cụm có thật!
hecho ⇒ nguyên mẫu là hacer ⇒ ghép thành hacer de menos ⇒ chẳng có nghĩa gì cả!
Vậy nên chỉ có echo là đúng. Đây đúng là cách mà các nhà ngôn ngữ khuyên dùng!
Nguồn gốc bất ngờ: echar de menos vốn không phải tiếng Tây Ban Nha
Nếu bạn từng thấy cụm echar de menos hơi kỳ, thì cảm giác đó là có lý!
echar nghĩa gốc là “ném, quăng, đổ vào”. Vậy “ném ít hơn” thì liên quan gì tới nhớ nhung?
Vì thật ra chữ echar ở đây là do nghe nhầm mà ra!
Cụm này vốn là của tiếng Galicia – Bồ Đào Nha cổ: achar menos. Mà achar nghĩa là “tìm thấy”.
Vậy achar menos = “thấy thiếu đi” – tức là đếm lại thì thấy thiếu mất một người. Nghe hợp lý hẳn, đúng không?
Hành trình của echar de menos
Tiếng Galicia – Bồ Đào Nha cổ: achar menos (thấy thiếu đi)
↓ đi sang tiếng Tây Ban Nha
Lẽ ra phải dịch thành hallar menos (vì hallar mới là “tìm thấy” trong tiếng Tây Ban Nha)
↓ nhưng achar và echar phát âm gần giống nhau
Người ta nghe nhầm thành echar menos
↓
Ngày nay: echar de menos (nhớ ai đó)
Ngôn ngữ hay ở chỗ đó đó! Sai lâu ngày thì thành đúng.
Và biết cái gốc “thấy thiếu đi” này rồi thì bạn nhớ cụm dễ hơn nhiều – vì nhớ ai đó chính là cảm giác đếm lại thấy thiếu người.
Còn một câu nữa: Me haces falta
Ngoài hai câu chính, bạn sẽ nghe thêm một câu thứ ba trong nhạc và phim:
【Me haces falta】
・Me haces falta. (Mình thấy thiếu bạn. / Không có bạn mình không ổn.)
・Juan me hace falta desde que se fue.
(Từ lúc Juan đi, mình thấy thiếu cậu ấy.)
・Cuando vivía en Quito, a Thomas le hacía falta su ciudad.
(Hồi sống ở Quito, Thomas nhớ thành phố quê nhà.)
Bạn tinh mắt lắm! Đúng là lật ngược chủ ngữ luôn:
Te extraño. ⇒ mình nhớ bạn (mình là chủ ngữ)
Me haces falta. ⇒ bạn đang thiếu đối với mình (bạn là chủ ngữ)
Vì hacer falta nghĩa gốc là “cần thiết, thiếu thì không được”. Nên Me haces falta mang giọng “không có bạn thì mình không đủ” – nặng tình hơn hẳn.
Thang độ đậm nhạt của “nhớ”
Te extraño / Te echo de menos ⇒ nhớ bình thường, nói với ai cũng được: bạn bè, gia đình, đồng nghiệp
Me haces falta ⇒ đậm hơn, có ý “thiếu bạn thì mình không trọn vẹn” – hay dùng với người yêu, người rất thân
Te añoro ⇒ văn vẻ, hoài niệm – thường gặp trong thơ, nhạc, văn viết hơn là nói chuyện
Một điểm rất riêng với người Việt: đại từ biến mất
Phần này mình muốn nói kỹ, vì đây là chỗ tiếng Việt và tiếng Tây Ban Nha nghĩ khác nhau nhất.
Trong tiếng Việt, khi nói “nhớ” bạn phải chọn xưng hô trước đã:
“Anh nhớ em.” / “Em nhớ chị.” / “Con nhớ mẹ.” / “Tớ nhớ cậu.”
Chọn sai một chữ là quan hệ giữa hai người bị lệch ngay.
Còn tiếng Tây Ban Nha thì… tất cả những câu trên đều là Te extraño. Một câu duy nhất!
Cảm giác của bạn rất đúng! Tiếng Tây Ban Nha không nhét quan hệ vào đại từ, mà nhét vào chỗ khác:
tú (và te) ⇒ dùng với người thân quen, bạn bè, người nhà
usted (và lo / la) ⇒ dùng với người lớn tuổi, khách hàng, người lạ – lịch sự hơn
Nên khi cần nói lịch sự, câu sẽ là Lo extraño hoặc La extraño. Chỉ có hai bậc thôi – so với tiếng Việt thì đơn giản hơn nhiều!
Và đừng thêm yo vào
Người Việt mới học rất hay viết Yo te extraño cho “chắc ăn”, vì tiếng Việt bỏ chủ ngữ đi thì câu cụt ngủn.
Nhưng tiếng Tây Ban Nha thì đuôi động từ đã nói rõ chủ ngữ rồi.
Tự nhiên: Te extraño. / Te echo de menos.
Nghe nhấn mạnh bất thường: Yo te extraño.
Thêm yo vào không sai ngữ pháp, nhưng nó mang giọng đối chiếu: “tôi thì nhớ đó nha (còn cậu thì sao?)”.
Nên khi nhắn tin bình thường, cứ bỏ yo đi cho tự nhiên!
Bộ câu nhớ nhung dùng được ngay
Giọng Mỹ Latinh
・Te extraño. (Mình nhớ bạn.)
・Te extraño mucho. (Mình nhớ bạn lắm.)
・¿Me extrañas? (Bạn có nhớ mình không?)
・Te voy a extrañar. (Mình sẽ nhớ bạn.)
・Extraño a mi familia. (Mình nhớ gia đình.)Giọng Tây Ban Nha
・Te echo de menos. (Mình nhớ bạn.)
・Te echo mucho de menos. (Mình nhớ bạn lắm.)
・¿Me echas de menos? (Bạn có nhớ mình không?)
・Te voy a echar de menos. (Mình sẽ nhớ bạn.)
・Echo de menos a mi familia. (Mình nhớ gia đình.)Đậm tình hơn
・Me haces falta. (Không có bạn mình thấy thiếu.)
・Me haces mucha falta. (Mình thiếu bạn lắm.)
Cả hai đều dùng được nha: Te echo mucho de menos và Te echo de menos mucho – nhưng người bản xứ chen vào giữa nhiều hơn.
Vì họ coi echar de menos như một khối, mà trạng từ thì thích bám ngay sau động từ. Bạn cứ học nguyên câu Te echo mucho de menos là an toàn nhất!
Thử tự kiểm tra
② “Mình nhớ bạn.” (giọng Tây Ban Nha) ⇒ Te ______ de menos.
③ Viết đúng chính tả: Te (echo / hecho) de menos.
④ “Mình nhớ bạn bè.” ⇒ Extraño ______ mis amigos.
⑤ “Bọn mình nhớ bạn.” ⇒ Te ______.
【Đáp án】
① extrañas – đuôi -as là “bạn” làm, me là nhớ mình
② echo – chia theo “tôi”
③ echo – không có h, vì nguyên mẫu là echar
④ a – bạn bè là người, bắt buộc có a
⑤ extrañamos – “bọn mình” thì đuôi -amos
Tổng kết
● extrañar thịnh ở Mỹ Latinh, echar de menos thịnh ở Tây Ban Nha. Nói câu nào người ta cũng hiểu
● Chưa xác định học giọng nào ⇒ chọn Te extraño cho gọn
● Viết là echo chứ không phải hecho – thử đổi về nguyên mẫu là biết ngay
● echar de menos vốn từ achar menos (thấy thiếu đi) của tiếng Galicia – Bồ Đào Nha cổ, vào tiếng Tây Ban Nha do nghe nhầm
● Tân ngữ là người thì bắt buộc có a: Echo de menos a mi familia
● Me haces falta lật ngược chủ ngữ và nghe nặng tình hơn
● Bỏ yo đi cho tự nhiên: nói Te extraño, không nói Yo te extraño
Vậy là hết băn khoăn rồi nha! Bạn chọn một câu, dùng cho quen tay, thế là xong.
Đây chỉ là một mảnh trong cả hệ thống nói về nỗi buồn của tiếng Tây Ban Nha thôi – bạn xem toàn cảnh ở bài dưới nhé!
Wiktionary – mục từ echar de menos, phần từ nguyên và ghi chú vùng miền (https://en.wiktionary.org/wiki/echar_de_menos)
WordReference – mục từ extrañar, falta (https://www.wordreference.com/)
