Nhiều từ điển dịch gọn là “tôi phát chán”. Không sai, nhưng nó giấu mất điều quan trọng nhất: harto không nói về lúc này, nó nói về cả quá trình trước đó.
- 1 harto vốn nghĩa là “no căng bụng”
- 2 Vì đã dồn nén, nên nó luôn kéo theo “de”
- 3 Đuôi -o hay -a: chỗ tiếng Việt không có nên rất dễ quên
- 4 “Estoy harto de ti” nặng hơn bạn tưởng rất nhiều
- 5 Muốn nói nhẹ đi thì nói thế nào?
- 6 Vài cách nói cùng nghĩa mà bạn sẽ nghe thấy
- 7 Một cái bẫy nữa: harto còn nghĩa là “rất nhiều”
- 8 Tóm lại
harto vốn nghĩa là “no căng bụng”
Muốn hiểu harto, bắt đầu từ nghĩa gốc của nó sẽ nhanh nhất. Trong từ điển, harto có nghĩa là no, đầy, ăn không vô nữa — trạng thái sau bữa ăn quá đà.
Từ đó nó nhảy sang cảm xúc theo đúng logic mà tiếng Việt cũng có:
↓（chuyển sang cảm xúc）
chịu đựng đầy rồi, không nhét thêm được nữa
↓
estar harto de … ＝ chán tới tận cổ, chịu hết nổi
Tiếng Việt mình cũng đi đúng đường đó mà! “Chán tới tận cổ“, “ngán tận cổ” — cũng là hình ảnh đầy tới miệng rồi.
Nên nếu bạn phải chọn một câu tiếng Việt để dán vào estoy harto, thì đó là “chịu hết nổi rồi” chứ không phải “tôi đang giận”.
Chính xác! Đó là điểm phân biệt lớn nhất.
Ai đó vừa giẫm chân bạn một cái ⇒ estoy enojado.
Người đó giẫm chân bạn suốt ba tháng nay ⇒ estoy harto.
Vì đã dồn nén, nên nó luôn kéo theo “de”
Vì bên trong harto luôn có một nguyên nhân đã kéo dài, câu gần như luôn cần nói rõ nguyên nhân đó ra. Và cửa để đưa nguyên nhân vào là giới từ de.
Có ba khuôn, và bạn chọn khuôn theo hình dạng của nguyên nhân:
Khuôn 1: harto de + danh từ
Dùng khi nguyên nhân là một sự vật, một người, một tình huống.
・Estoy harto de este trabajo.（Mình chán cái công việc này rồi.）
・Estamos hartos del ruido.（Bọn mình chịu hết nổi tiếng ồn.）
※ de + el ⇒ del, đây là quy tắc bắt buộc phải rút gọn.
Khuôn 2: harto de + động từ nguyên thể
Dùng khi nguyên nhân là một hành động do chính bạn làm mãi.
・Estoy harta de esperar.（Mình chờ đủ rồi.）
・Estoy harto de repetir lo mismo.（Mình phát mệt vì cứ phải nói đi nói lại một chuyện.）
Khuôn 3: harto de que + thức giả định (subjuntivo)
Dùng khi nguyên nhân là một hành động do người khác làm. Đây là khuôn khó nhất.
・Estoy harto de que siempre lleguen tarde.
（Mình chịu hết nổi cái chuyện họ lúc nào cũng tới muộn.）
・Estoy harta de que nadie me escuche.
（Mình chán cái cảnh chẳng ai chịu nghe mình.）
Vì hễ có chữ que chen vào sau de, thì mệnh đề phía sau chuyển sang thức giả định.
Bạn cứ nhớ theo cái công tắc này cho gọn: không có “que” thì dùng nguyên thể, có “que” thì dùng giả định. Trang dạy tiếng của Trung tâm Cervantes cũng xếp đúng hai khuôn đó cạnh nhau.
・Estoy harto de llegar tarde. ⇒ chính mình hay tới muộn
・Estoy harto de que lleguen tarde. ⇒ họ hay tới muộn
Cùng một động từ, chỉ khác chữ que, mà đổi hẳn ai là người gây chuyện.
Đuôi -o hay -a: chỗ tiếng Việt không có nên rất dễ quên
harto là tính từ, nên nó đổi theo người nói. Tiếng Việt không có cơ chế này, vì vậy phải luyện thành phản xạ:
| Người nói | Câu đúng |
|---|---|
| một người nam | Estoy harto. |
| một người nữ | Estoy harta. |
| nhiều người (có nam) | Estamos hartos. |
| nhiều người nữ | Estamos hartas. |
| cô ấy | Está harta. |
“Estoy harto de ti” nặng hơn bạn tưởng rất nhiều
Về mặt ngữ pháp thì đúng, nhưng mình phải cảnh báo trước: đây là câu đi cắt đứt quan hệ.
Nó không phải “em giận anh đấy”. Nó là “tôi hết chịu nổi con người bạn rồi”.
So sánh cho rõ sức nặng:
Estoy enojado contigo.
⇒ Mình đang giận bạn. — có chuyện cụ thể, nói xong rồi làm hòa được
Estoy harto de ti.
⇒ Mình chịu hết nổi bạn rồi. — dồn nén lâu rồi, và câu này thường là câu cuối cùng trước khi người ta bỏ đi
Trong tiếng Việt, khoảng cách giữa “em giận anh” và “tôi chán anh lắm rồi” cũng đúng là khoảng cách đó. Câu sau không ai nói ra rồi hôm sau vẫn như cũ được.
Muốn nói nhẹ đi thì nói thế nào?
Người Việt thường ngại nói thẳng vào mặt người khác kiểu đó, nên phần này quan trọng. Đây là mấy cách hạ nhiệt, xếp từ nhẹ tới nặng:
・Estoy un poco cansado de esto.
（Mình hơi mệt với chuyện này rồi.） — nhẹ nhất, gần như trung tính
・Me estoy cansando de esto.
（Mình đang bắt đầu thấy mệt với chuyện này.） — báo trước, còn đường lùi
・Estoy un poco molesto por esto.
（Mình hơi khó chịu vì chuyện này.） — nói rõ là mình phật ý
・Estoy harto de esto.
（Mình chịu hết nổi chuyện này rồi.） — đã tới giới hạn
Mẹo an toàn: nếu bạn muốn than phiền mà vẫn giữ quan hệ, hãy để cái “de” trỏ vào tình huống chứ đừng trỏ vào con người.
Estoy harto de esta situación（chán cái tình cảnh này）nghe hoàn toàn khác estoy harto de ti, dù bạn đang bực cùng một người.
Vài cách nói cùng nghĩa mà bạn sẽ nghe thấy
Ở Tây Ban Nha, người ta rất hay dùng mấy cụm dân dã sau, nghĩa gần như y hệt estar harto de:
・Estoy hasta las narices de esto.（Ngập tới mũi rồi.）
・Estoy hasta la coronilla de esto.（Ngập tới đỉnh đầu rồi.）
Cả hai đều dùng đúng một hình ảnh “đầy tới tận đâu đó trên cơ thể” — giống hệt kiểu nói “tới tận cổ” của tiếng Việt. Nhớ được cái hình ảnh chung này thì bạn khỏi cần học thuộc từng cụm.
Một cái bẫy nữa: harto còn nghĩa là “rất nhiều”
Chỗ này ít sách nào nhắc, nhưng bạn sẽ đụng phải nếu nói chuyện với người Mỹ Latinh.
Ở nhiều nước Mỹ Latinh, harto còn được dùng với nghĩa “nhiều”, “rất” — chẳng liên quan gì tới cơn bực cả!
・Tengo harto trabajo.（Mình có cả đống việc.）
・Me gustó harto.（Mình thích lắm.）
Cách phân biệt thì may là khá dễ: nếu harto đi ngay sau estar và tả người, thì đó là “chịu hết nổi”. Nếu nó đứng trước danh từ hoặc bổ nghĩa cho động từ, thì đó là “nhiều / rất”.
Tóm lại
●Nó tả chuyện đã dồn nén, không tả cơn giận bùng lên ⇒ khác hẳn enojado
●Ba khuôn: de + danh từ / de + nguyên thể / de que + giả định
●Có “que” thì động từ phải chuyển sang thức giả định
●Luôn dùng estar, luôn đổi đuôi -o / -a
●Estoy harto de ti là câu cắt đứt quan hệ — muốn nhẹ thì cho “de” trỏ vào tình huống
●Ở Mỹ Latinh, harto còn nghĩa “rất nhiều”
Tức giận trong tiếng Tây Ban Nha: enojado, enfadado, molesto, harto và cách chọn cho đúng
SpanishDict – mục từ “harto” (https://www.spanishdict.com/translate/harto)
Centro Virtual Cervantes, DidactiRed – “De que estamos hartos” (https://cvc.cervantes.es/aula/didactired/anteriores/febrero_01/09022001.htm)
