Đây là câu chào mà mình nghĩ là tiện nhất trong toàn bộ tiếng Tây Ban Nha.
Lý do rất đơn giản: nói lúc nào cũng đúng. Không cần nhìn đồng hồ, không cần đoán mặt trời lặn chưa.
Đúng vậy! Mà câu này còn giấu một bí ẩn ngữ pháp khá thú vị nữa.
Tại sao lại là Buenas (giống cái) mà không phải Buenos (giống đực)?
Lần theo câu hỏi này, bạn sẽ đi ngược về tận một lời cầu chúc đã biến mất khỏi tiếng Tây Ban Nha từ lâu rồi đó!
Buenas nghĩa là gì? Trước hết hãy xem ba câu gốc
Để hiểu Buenas, phải bắt đầu từ ba câu chào theo buổi.
Ba câu chào theo buổi trong ngày
Buenos días – từ lúc thức dậy tới giữa trưa
Buenas tardes – từ sau trưa tới lúc mặt trời lặn
Buenas noches – từ khi trời tối trở đi
Cấu tạo của chúng rất rõ ràng:
- bueno / buena = tốt, lành
- día = ngày (giống đực) → số nhiều días, nên tính từ là buenos
- tarde = buổi chiều (giống cái) → số nhiều tardes, nên tính từ là buenas
- noche = buổi tối (giống cái) → số nhiều noches, nên tính từ là buenas
Và Buenas chính là kết quả của việc cắt phăng phần danh từ phía sau, chỉ giữ lại tính từ.
Buenas tardes → Buenas
Buenas noches → Buenas
→ Cắt xong thì không còn dấu vết nào của thời điểm trong ngày. Đây chính là lý do nó dùng lúc nào cũng được!
Bạn nắm nhanh quá! Đúng là như vậy đó.
Mà để ý kỹ mấy dòng trên nhé – hai trong ba câu gốc là giống cái (tardes, noches). Chỉ mỗi días là giống đực thôi.
Bí ẩn “tại sao là Buenas” nằm ngay chỗ này đó!
Vì sao là Buenas chứ không phải Buenos?
Đây là câu hỏi mà người học tiếng Tây Ban Nha nào cũng vấp phải một lần.
Nếu Buenas là bản rút gọn của cả ba câu, thì lẽ ra phải có cả Buenos (từ buenos días) mới công bằng chứ? Vậy mà không – chỉ có Buenas tồn tại.
Cách hiểu gọn nhất là thế này:
Dạng rút gọn Buenas không sinh ra từ “buenos días”. Nó sinh ra từ buenas tardes và buenas noches – hai câu giống cái.
Mà chính vì không dính dáng gì tới “días”, nó thoát luôn khỏi việc bị gắn vào một buổi cụ thể. Rồi dần dần người ta mang nó dùng cho cả buổi sáng luôn!
Bạn nói hay quá, đúng là vậy!
Chính vì bỏ mất phần thông tin về thời gian mà nó lại trở thành câu chào chẳng bao giờ sai. Ngôn ngữ hay ở mấy chỗ oái oăm thế này lắm.
Bí ẩn lớn hơn: sao lại là số nhiều?
Nếu bạn đã thắc mắc chuyện giống đực – giống cái, thì chắc bạn cũng nên thắc mắc chuyện này: vì sao tiếng Tây Ban Nha lại chào bằng số nhiều?
Nghĩ mà xem – días, tardes, noches đều là số nhiều. Nghĩa đen của buenos días là “những ngày tốt lành”, chứ không phải “một ngày tốt lành”.
Câu hỏi rất chuẩn! Và điều thú vị là tiếng Tây Ban Nha là ngoại lệ trong nhà mình đó.
Tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Bồ Đào Nha – toàn bộ đều chào bằng số ít. Chỉ mỗi tiếng Tây Ban Nha xài số nhiều!
Cách giải thích được chấp nhận rộng rãi nhất là: đây là phần còn sót lại của một câu dài hơn nhiều, mà chủ ngữ là Chúa.
Cho tới tận đầu thế kỷ 20, người ta vẫn chào nhau bằng những câu như:
· Dios dé buenos días a ustedes.
(Xin Chúa ban cho quý vị những ngày tốt lành.)
· Buenas tardes dé Dios.
(Xin Chúa ban những buổi chiều tốt lành.)
· Dios les dé buenas noches.
(Xin Chúa ban cho quý vị những đêm tốt lành.)
Theo thời gian, phần Dios (Chúa) rụng mất, phần động từ cũng rụng nốt. Cái còn lại là buenos días, buenas tardes, buenas noches – đông cứng ở dạng số nhiều như một mẩu hóa thạch.
Hành trình rút gọn của lời chào
Dios dé buenos días a ustedes (Xin Chúa ban cho quý vị những ngày tốt lành)
↓ Chúa và động từ rụng mất
Buenos días (số nhiều đông cứng lại)
↓ Danh từ rụng nốt
Buenas (chỉ còn tính từ, và mất luôn thông tin về buổi)
Chính xác! Và chuyện này ngôn ngữ nào cũng có đó.
Tiếng Việt mình cũng vậy thôi – “Không dám”, “Dạ”, mấy câu đó đều là phần sót lại của những câu dài hơn nhiều thời xưa.
Câu chào càng được dùng nhiều thì càng bị bào mòn. Buenas là điểm cuối của quá trình bào mòn đó!
Dùng Buenas lúc nào, ở đâu?
Buenas là câu chào thân mật, và mang một chút hơi hướng dân dã, đời thường. Nhưng chính vì vậy mà nó ấm áp và dễ gần.
Đây là những chỗ bạn sẽ nghe nó nhiều nhất:
· Bước vào cửa hàng, tiệm tạp hóa, quán ăn
Đây là tình huống kinh điển nhất. Vào tiệm bánh mì ở Tây Ban Nha, bạn sẽ nghe “¡Buenas!” liên tục.
· Bước vào thang máy có người lạ
Không thân thiết, nhưng cũng không thể im lặng. Buenas vừa đúng liều.
· Nghe điện thoại
Một câu “Buenas” nhẹ nhàng là đủ.
· Đi ngang qua hàng xóm
Không cần dừng lại nói chuyện, chỉ cần gật đầu và “Buenas”.
Về vùng miền: dạng rút gọn này thường gặp ở Tây Ban Nha, khu vực Río de la Plata (Argentina, Uruguay), và một số nơi ở vùng Andes cùng Trung Mỹ. Nó luôn thuộc ngữ vực đời thường, không dùng trong văn bản trang trọng.
Mình muốn nhấn mạnh một chuyện với bạn học tiếng Việt: Buenas có giá trị rất đặc biệt với chúng ta.
Vì tiếng Việt mình bắt buộc phải chọn đại từ trước khi chào. Chào anh? Chào chị? Chào cô? Gặp người lạ ngoài đường là đứng hình luôn.
Còn Buenas thì không phải chọn gì hết – không buổi, không tuổi tác, không vai vế. Đúng nghĩa “một chữ xong việc”!
Đúng vậy đó! Với người Việt mình thì Buenas là một sự nhẹ nhõm thật sự.
Vào tiệm mà không biết chủ tiệm bao nhiêu tuổi → cứ Buenas.
Không nhớ mấy giờ rồi → cứ Buenas.
Không có gì phải cân nhắc cả!
Một điểm dễ nhầm: Buenas noches
Trước khi kết thúc, có một chỗ mà người học hay nhầm.
Buenas noches vừa là lời chào lúc gặp mặt, vừa là lời chào lúc tạm biệt.
· Lúc gặp: Buenas noches, ¿tienen mesa para dos?
(Chào buổi tối, quán còn bàn cho hai người không ạ?)· Lúc về: Bueno, me voy. ¡Buenas noches!
(Thôi mình về đây. Chúc ngủ ngon!)
Chỗ này khác với tiếng Anh đó nhé!
Tiếng Anh có “good evening” để chào gặp mặt và “good night” để chào tạm biệt – hai câu khác nhau.
Tiếng Tây Ban Nha thì gộp cả hai vào một câu duy nhất. Nếu bạn học tiếng Anh trước rồi mới học tiếng Tây Ban Nha thì rất dễ bị vướng ở đây!
Cũng đừng lo: khi bạn bước vào một chỗ mà nói “Buenas noches”, không ai hiểu nhầm là bạn đang chào về cả. Ngữ cảnh tự lo phần đó.
Khi nào thì đừng rút gọn?
Buenas tiện thật, nhưng không phải lúc nào cũng nên dùng. Có mấy chỗ bạn nên nói đầy đủ:
- Gặp sếp, cấp trên hoặc khách hàng lần đầu
- Phỏng vấn xin việc
- Phát biểu, thuyết trình trước đám đông
- Viết email công việc (dạng rút gọn không hợp với văn viết trang trọng)
Trong những trường hợp này, hãy nói đủ Buenos días hoặc Buenas tardes. Nguyên tắc chung rất dễ nhớ:
Câu càng dài, càng trang trọng. Câu càng ngắn, càng thân mật.
Buenos días (dài, trang trọng) → Buenas (ngắn, thân mật) → ¿Qué onda? (tiếng lóng)
Tổng kết: Buenas nghĩa là gì
● Vì phần danh từ chỉ buổi bị cắt mất nên nói lúc nào trong ngày cũng đúng
● Là giống cái vì nó sinh ra từ tardes và noches (hai danh từ giống cái), không phải từ días
● Dạng số nhiều là hóa thạch của lời cầu chúc xưa “Dios dé buenos días…” – Chúa rụng mất, số nhiều ở lại
● Thân mật, hơi dân dã. Kinh điển nhất là lúc bước vào cửa hàng
● Buenas noches dùng được cả lúc gặp lẫn lúc về
● Gặp sếp, phỏng vấn, email công việc → nói đầy đủ, đừng rút gọn
Nếu bạn sắp đi Tây Ban Nha, hãy để Buenas ngay đầu lưỡi nhé!
Bước vào tiệm mà buông một câu “¡Buenas!” gọn ghẽ – nghe rất bản địa luôn đó. Chỉ một từ thôi mà!
Chào hỏi trong tiếng Tây Ban Nha: 3 kiểu câu chào mà người bản xứ dùng mỗi ngày
Archiletras, “Nuestro saludo plural y sus (h)usos horarios” (https://www.archiletras.com/actualidad/saludos-husos-horarios/)
Woodward Spanish, “Spanish Greetings – buenos días, buenas tardes, buenas noches” (https://www.woodwardspanish.com/lesson/buenos-dias-buenas-tardes-buenas-noches/)
FluentU Spanish, “76 Ways to Say Hello and Greet People in Spanish” (https://www.fluentu.com/blog/spanish/learn-spanish-greetings-introductions-list/)
Babbel Magazine, “Una guía para saludar en español en diferentes países hispanos” (https://es.babbel.com/es/magazine/saludar-en-espanol)
