Chào được người ta rồi, nhưng ngay sau đó là một câu hỏi bay tới: ¿Cómo estás? (Bạn khỏe không?)
Và rồi… bạn lại nói “Bien, gracias”. Lần nào cũng vậy. Cuộc hội thoại chết ngay tại chỗ đó.
Ai cũng vậy hết, đừng lo!
Nhưng mà nghĩ thử xem: bằng tiếng Việt, có phải lúc nào bạn cũng trả lời “Khỏe” đâu đúng không? Bạn còn nói “Cũng bình thường”, “Tạm ổn”, “Cũng thường thôi” nữa mà.
Hôm nay mình lấp đúng khoảng trống đó bằng tiếng Tây Ban Nha nhé!
¿Cómo estás? nghĩa là gì và có mấy dạng?
¿Cómo estás? (đọc gần như “cô-mô ết-tát”) nghĩa là “Bạn khỏe không? Bạn thế nào?”
Cấu tạo: cómo (thế nào) + estás (dạng chia của động từ estar, ngôi “bạn”).
Câu này có vài biến thể, tùy vào việc bạn nói với ai:
Các dạng bạn sẽ gặp
¿Cómo estás? – với người ngang hàng hoặc thân (dạng tú)
¿Cómo está usted? – với người lớn tuổi, cấp trên, người lạ (dạng usted, trang trọng)
¿Cómo están? – hỏi nhiều người
¿Cómo te va? – “Dạo này ổn không?”, nhẹ hơn một chút
¿Cómo andas? – “Sống sao rồi?”, rất đời thường
Có một chỗ mình phải cảnh báo bạn ngay: đừng nhầm estás với eres nhé!
¿Cómo estás? → “Hôm nay bạn thế nào?” (trạng thái nhất thời)
¿Cómo eres? → “Bạn là người như thế nào?” (tính cách, ngoại hình)
Hỏi nhầm câu thứ hai với người mới gặp là hơi kỳ đó!
Đúng rồi, tóm gọn cực chuẩn!
Và nó cũng cho bạn biết luôn người ta đang hỏi cái gì: ¿Cómo estás? hỏi về tình trạng ngay lúc này, chứ không phải cả cuộc đời bạn.
Nên trả lời ngắn gọn là hoàn toàn hợp lý!
Câu chuẩn: Bien, gracias. ¿Y tú?
Trước khi bày ra đủ thứ, hãy chốt lại câu chuẩn cho chắc.
· Bien, gracias. ¿Y tú?
(Ổn, cảm ơn bạn. Còn bạn?)· Muy bien, gracias. ¿Y usted?
(Rất ổn, cảm ơn. Còn ông/bà thì sao ạ? – dạng trang trọng)
Câu này không bao giờ sai. Nhưng ở đây có một chi tiết cực kỳ dễ bị bỏ quên, và nó quan trọng hơn bạn tưởng nhiều.
Chỉ nói mỗi “Bien” rồi im là nghe hơi lạnh lùng đó!
Phải kèm theo gracias, hoặc hỏi ngược lại bằng ¿y tú?
Thiếu hai thứ đó thì câu trả lời của bạn nghe như đang muốn kết thúc câu chuyện vậy.
Ha ha, không sao đâu, người ta biết bạn đang học mà!
Nhưng chỉ cần thêm hai chữ thôi là không khí đổi hẳn:
“Bien.” → hơi khô
“Bien, ¿y tú?” → ấm áp, mở đường cho câu chuyện đi tiếp
Rẻ mà lời quá đúng không?
Chỗ duy nhất bạn phải “chọn vai”: ¿y tú? hay ¿y usted?
Chỗ này mình muốn nói riêng cho bạn học người Việt.
Trong tiếng Việt, mỗi lần mở miệng là bạn phải quyết định gọi người kia là anh, chị, em hay bác. Chuyện đó mệt, nhưng bạn quen rồi.
Tiếng Tây Ban Nha thì gần như không bắt bạn làm vậy – Hola là Hola, Buenas là Buenas, ai nghe cũng được. Nhưng ở đúng chỗ này, sự lựa chọn quay trở lại:
¿Y usted? → người lớn tuổi hơn, cấp trên, hoặc người bạn muốn tỏ ra tôn trọng
Có phần giống, nhưng dễ hơn tiếng Việt nhiều đó!
Tiếng Việt có cả một dàn: anh, chị, em, cô, chú, bác, ông, bà… Tiếng Tây Ban Nha chỉ có đúng hai lựa chọn: tú và usted.
Và nếu lỡ phân vân, cứ chọn usted – lịch sự quá thì chẳng ai giận cả!
Bộ câu đáp đầy đủ, chia theo tâm trạng
Bây giờ tới phần chính. Mình chia thành ba tầng cho dễ nhớ.
Tầng 1: Đang vui, đang ổn
· Bien. – Ổn.
· Muy bien. – Rất ổn.
· Todo bien. – Mọi thứ đều ổn cả. (nghe nhẹ nhàng, tự nhiên)
· Genial. – Tuyệt! (thân mật, dùng với bạn bè)
· Excelente. – Tuyệt vời. (hơi trang trọng hơn)
Mình đặc biệt thích Todo bien đó!
Nó không “hăng hái” như Genial, cũng không cụt như Bien. Nghĩa đen là “mọi thứ đều ổn” – kiểu điềm đạm, dễ chịu.
Cảm giác gần giống “Ừ ổn cả” trong tiếng Việt vậy!
Tầng 2: Ở khoảng giữa (phần quan trọng nhất!)
Đây là tầng mà mình muốn bạn đầu tư nhiều nhất. Vì thật ra, phần lớn thời gian trong đời chúng ta đâu có “tuyệt vời” hay “tệ hại” – chúng ta ở khoảng giữa.
Bộ câu đáp “ở khoảng giữa”
· Más o menos.
(Cũng tàm tạm. – nghĩa đen là “hơn hoặc kém”)
· Maso.
(Bản nói tắt của más o menos, rất suồng sã)
· Regular.
(Cũng bình thường. – không tốt không xấu)
· Ahí andamos. / Aquí andamos.
(Cũng đang lết đây. – nghĩa đen là “tụi mình vẫn đang bước”)
· Ahí la llevo.
(Cũng đang gánh đây. – hay nghe ở Mexico)
· No me quejo.
(Không có gì để than. – nghe hài hài, dễ thương)
Thấm chứ! Ý là “chưa gục, vẫn đang đi tiếp” đó.
Và đây là chỗ mình nghĩ người Việt mình có sẵn lợi thế – vì tiếng Việt giàu câu ở khoảng giữa kinh khủng!
“Cũng thường thôi”, “Tạm ổn”, “Cũng được”, “Bình thường à”, “Cũng đỡ”…
Bạn vốn đã có sẵn cái phản xạ đó rồi. Giờ chỉ cần cắm đúng từ tiếng Tây Ban Nha vào thôi!
Đúng vậy! Và tin vui là người nói tiếng Tây Ban Nha cũng vậy thôi.
Nhiều người học cứ tưởng phải lúc nào cũng “¡Muy bien!” thật to mới đúng. Không cần đâu! Mấy câu ở khoảng giữa được dùng hằng ngày và nghe rất tự nhiên.
Tầng 3: Đang không ổn
· Mal. – Tệ.
· Muy mal. – Tệ lắm.
· Fatal. – Thảm hại. (nghe nặng, hay dùng ở Tây Ban Nha)
· Cansado / Cansada. – Mệt.
· Estoy cansado hoy. – Hôm nay mình mệt.
Chú ý chỗ cansado / cansada nhé – đây là bẫy ngữ pháp!
Tiếng Tây Ban Nha đổi đuôi tính từ theo giới tính của người nói:
Nam → cansado
Nữ → cansada
Tiếng Việt mình không có chuyện này nên rất dễ quên. Nhớ kỹ nha!
Đúng vậy! Mà để ý là Bien thì không đổi nhé – vì nó là trạng từ chứ không phải tính từ.
Bien, mal, regular → ai nói cũng vậy, khỏi lo.
cansado/a, ocupado/a (bận), enfermo/a (ốm) → phải đổi đuôi.
Đây là lý do nữa để bạn thủ sẵn mấy câu ở tầng 2 – chúng không bắt bạn chia gì cả!
Mẹo giúp hội thoại đi tiếp thay vì đứt ngang
Trả lời được rồi, giờ làm sao để câu chuyện chạy tiếp? Ba mẹo nhỏ.
· Luôn ném ngược câu hỏi lại
¿Y tú? hoặc ¿Y usted? – hai chữ này giữ cho quả bóng còn lăn.
· Chọn câu ở tầng 2 để mở đường
Nói “Bien” thì hết chuyện. Nói “Ahí vamos…” thì đối phương rất dễ hỏi tiếp “Ủa sao vậy?” – thế là có chuyện để kể.
· Thêm một chi tiết nhỏ phía sau
“Bien, un poco cansado.” (Ổn, hơi mệt chút.)
Chỉ một chi tiết thôi là đối phương có chỗ để bắt vào.
Bạn tổng kết hay quá! Đúng là như vậy đó.
“Bien” là câu trả lời hoàn hảo – và cũng vì hoàn hảo nên không còn gì để hỏi thêm.
Còn “Ahí vamos” thì hé ra một khe hở nhỏ, và người ta bước vào khe đó. Hội thoại nảy sinh từ mấy khe hở như vậy đó!
Một lưu ý: nhiều lúc người ta không hỏi thật đâu
Cuối cùng, có một chuyện bạn nên biết để khỏi hoang mang.
¿Cómo estás? – và nhất là ¿Qué tal? – rất nhiều lần chỉ là nghi thức xã giao. Người ta không thật sự chờ bạn báo cáo tình hình.
Cái này thì người Việt mình hiểu ngay không cần giải thích!
“Ăn cơm chưa?” – bác hàng xóm hỏi vậy đâu có muốn biết bạn ăn món gì đúng không?
¿Cómo estás? nhiều lúc cũng vậy thôi. Đáp gọn một câu là đủ, không cần thấy áy náy vì trả lời ngắn!
Vậy làm sao biết lúc nào người ta hỏi thật? Dấu hiệu khá rõ: người ta dừng lại, quay hẳn người về phía bạn, và hỏi lại lần nữa chậm hơn. Lúc đó thì kể thoải mái.
Chiến thuật an toàn cho người mới: lần đầu đáp ngắn, nếu người ta hỏi tiếp thì mới nói dài. Cách này không bao giờ hớ.
Tổng kết: cách trả lời ¿Cómo estás?
● Nhớ kèm gracias hoặc hỏi ngược ¿y tú? / ¿y usted?
● Tầng ổn: Bien / Muy bien / Todo bien / Genial
● Tầng giữa (quan trọng nhất): Más o menos / Regular / Ahí andamos / No me quejo
● Tầng không ổn: Mal / Fatal / Cansado(a)
● Tính từ như cansado / cansada phải đổi đuôi theo giới tính người nói; còn bien / mal / regular thì không đổi
● Câu ở tầng giữa giúp hội thoại đi tiếp tốt hơn hẳn “Bien”
● Nhiều lúc câu hỏi chỉ là nghi thức – giống “Ăn cơm chưa?” của tiếng Việt
Nếu hôm nay bạn chỉ mang về được một câu mới, mình đề cử Todo bien hoặc Más o menos nhé!
Chỉ cần bỏ được thói quen “Bien” mọi lúc thôi là cách bạn nói tiếng Tây Ban Nha đã đời hơn hẳn rồi đó!
Chào hỏi trong tiếng Tây Ban Nha: 3 kiểu câu chào mà người bản xứ dùng mỗi ngày
Tell Me In Spanish, “7 Popular Ways to Answer to ¿Cómo Estás?” (https://www.tellmeinspanish.com/vocab/how-to-respond-to-como-estas/)
SpanishDict, “Responses to ¿Cómo Estás?” (https://www.spanishdict.com/guide/responses-to-como-estas)
SpanishDict, mục từ “qué tal” (https://www.spanishdict.com/translate/qué tal)
