เรื่องนี้เป็นจุดที่พจนานุกรมช่วยเราได้น้อยที่สุดจุดหนึ่งเลยครับ เพราะเปิดคำว่า “โกรธ” ขึ้นมาทีเดียวจะเจอ enojado / enfadado / molesto / furioso / harto เรียงกันเป็นแถว แล้วก็ไม่มีใครบอกว่าอันไหนใช้ตอนไหน
ความจริงคือคำแสดงความโกรธในภาษาสเปนถูกเลือกด้วย แกน 4 แกน ที่ไม่ได้ขนานกัน วันนี้ผมจะกางทั้ง 4 แกนให้ดูทีเดียวเลยครับ
- 1 ทำไม “โกรธ” ในภาษาสเปนถึงเลือกยาก
- 2 แกนที่ 1 ระดับความแรง เทียบกับ หงุดหงิด โกรธ โมโห เดือดดาล
- 3 แกนที่ 2 enojado กับ enfadado ต่างกันที่ “ประเทศ” ไม่ใช่ “ความแรง”
- 4 แกนที่ 3 “ฉันโกรธ” กับ “มันทำให้ฉันโกรธ” เป็นคนละโครงสร้าง
- 5 แกนที่ 4 harto คือความโกรธคนละชนิด
- 6 อีกฝั่งหนึ่ง เวลาที่เราเป็นคนถามว่า “เป็นอะไรไป”
- 7 กับดักที่คนพูดภาษาไทยพลาดมากที่สุด สองข้อ
- 8 พูดความโกรธยังไงไม่ให้เสียมารยาท
- 9 สรุป คำแสดงความโกรธในภาษาสเปน
ทำไม “โกรธ” ในภาษาสเปนถึงเลือกยาก
ลองนึกถึงภาษาไทยของเราเองก่อนครับ ถ้ามีคนต่างชาติมาถามว่า “โกรธ” ภาษาไทยพูดว่าอะไร เราคงตอบไม่ได้ด้วยคำเดียวเหมือนกัน เพราะเรามีทั้ง หงุดหงิด รำคาญ โมโห โกรธ เดือดดาล เซ็ง เบื่อ ทนไม่ไหวแล้ว และแต่ละคำก็มีสถานการณ์ของมัน
ภาษาสเปนก็เหมือนกันครับ แต่สิ่งที่ทำให้ผู้เรียนสับสนหนักกว่าเดิมคือ ภาษาสเปนไม่ได้แยกคำเหล่านี้ด้วย “ความแรง” อย่างเดียว แต่แยกด้วยอย่างอื่นอีกสามอย่างที่มองไม่เห็นจากหน้าพจนานุกรม
แกน 4 แกนที่ใช้เลือกคำโกรธในภาษาสเปน
แกนที่ 1 ระดับความแรง ⇒ molesto < enojado / enfadado < furioso / rabioso
แกนที่ 2 ภูมิภาค ⇒ enojado (ลาตินอเมริกา) กับ enfadado (สเปน) แรงเท่ากัน ต่างกันแค่ที่อยู่
แกนที่ 3 ใครเป็นประธาน ⇒ “ฉันโกรธ” (estoy enojado) กับ “มันทำให้ฉันโกรธ” (me da coraje)
แกนที่ 4 สะสมหรือฉับพลัน ⇒ harto คือความโกรธที่สะสมจนถึงขีดจำกัด ไม่ใช่โกรธวูบเดียว
ไปดูทีละแกนกันนะครับ
แกนที่ 1 ระดับความแรง เทียบกับ หงุดหงิด โกรธ โมโห เดือดดาล
แกนนี้เป็นแกนเดียวที่ตรงกับสิ่งที่เราคาดไว้ครับ คือมีคำเบาและคำแรงจริง ๆ และโชคดีที่ภาษาไทยเองก็มีบันไดแบบนี้อยู่แล้ว เลยเทียบกันได้ค่อนข้างสะอาด
| สเปน | ไทยที่ใกล้ที่สุด | ภาพในหัว |
| molesto | หงุดหงิด / รำคาญ / ไม่พอใจนิด ๆ | มีอะไรมาถ่วงใจอยู่ ยังไม่ถึงกับโกรธ |
| enojado / enfadado | โกรธ | โกรธจริง แต่ยังคุมได้ พูดกันรู้เรื่อง |
| furioso / rabioso | โมโหมาก / เดือดดาล | คุมไม่อยู่แล้ว เสียงดัง หน้าเปลี่ยน |
คำว่า molesto มาจากภาษาละติน molestus ซึ่งสืบไปถึงคำว่า moles ที่แปลว่า “ก้อนใหญ่ ๆ ที่หนัก” ครับ ภาพเดิมของมันจึงเป็น “มีอะไรหนัก ๆ วางทับอยู่” ไม่ใช่ไฟที่ลุกขึ้นมา เพราะฉะนั้น molesto จึงเป็นความรู้สึกขุ่น ๆ ที่ยังไม่ระเบิด ตรงกับ “รำคาญ” หรือ “หงุดหงิด” ของเรามากกว่า “โกรธ”
สองคำนี้ไม่ได้อยู่บนบันไดความแรง แต่อยู่คนละทิศเลยครับ
・frustrado
คือความโกรธที่เกิดจาก “มีอะไรมาขวางไม่ให้ทำสิ่งที่ตั้งใจไว้” ไม่ได้วัดที่ความแรง แต่วัดที่สาเหตุ
ใกล้กับ “อึดอัด ทำไม่ได้สักที” มากกว่า “โกรธ”
・Estoy frustrado porque llevo tres horas con este trámite.
（ผมหงุดหงิดมาก เพราะติดอยู่กับเรื่องเอกสารนี้มาสามชั่วโมงแล้ว）
・irritado
คือความโกรธที่ถูก “ขัดสีซ้ำ ๆ จนสึก” เหมือนผิวหนังที่ถูกถูจนแดง
ต้องมีการทำซ้ำ ถ้าเกิดครั้งเดียวจบจะไม่ใช่ irritado
・El ruido de la obra me tiene irritado.
（เสียงก่อสร้างนั่นทำให้ผมหงุดหงิดสะสมมาตลอด）
แกนที่ 2 enojado กับ enfadado ต่างกันที่ “ประเทศ” ไม่ใช่ “ความแรง”
ตรงนี้คือความเข้าใจผิดอันดับหนึ่งของผู้เรียนเลยครับ หลายคนเดาว่า enfadado แรงกว่า enojado (หรือกลับกัน) แล้วก็พยายามเลือกใช้ตามอารมณ์ในตอนนั้น
ความจริงคือ ทั้งสองคำแปลว่า “โกรธ” ในระดับเดียวกันเป๊ะ ๆ สิ่งที่ต่างกันคือคนพื้นที่ไหนใช้คำไหน ครับ
enojado ⇒ ใช้เป็นหลักใน ลาตินอเมริกา（เม็กซิโก อาร์เจนตินา โคลอมเบีย ฯลฯ）
enfadado ⇒ ใช้เป็นหลักใน สเปน
⇒ ทั้งสองคำ เข้าใจได้ทั้งสองฝั่ง ไม่มีคำไหนผิด
⇒ ตัวชี้ขาดคือ “คู่สนทนาของเราเป็นคนประเทศไหน” ไม่ใช่ “เราโกรธแค่ไหน”
แต่ถ้าอยากรู้ว่าทำไมภาษาสเปนถึงมีสองคำนี้ตั้งแต่แรก และมีคำที่สามอย่าง molesto เข้ามาเกี่ยวยังไง ผมเขียนแยกไว้อีกบทความหนึ่งเลยครับ
ที่มาของทั้งสองคำ ทำไมถึงกลายเป็นเรื่องภูมิภาค และวิธีเลือกใช้จริงในบทสนทนา
แกนที่ 3 “ฉันโกรธ” กับ “มันทำให้ฉันโกรธ” เป็นคนละโครงสร้าง
แกนนี้เป็นแกนที่ยากที่สุดสำหรับคนพูดภาษาไทยครับ แต่ก็เป็นแกนที่ทำให้ภาษาสเปนของเราฟังดูเป็นธรรมชาติขึ้นทันทีถ้าจับได้
ภาษาสเปนพูดเรื่องความโกรธได้ สองแบบ และสองแบบนี้มี “ประธาน” คนละตัวกัน
สองระบบของประโยคความโกรธ
แบบ A ฉันเป็นประธาน ⇒ estar + คำคุณศัพท์
・Estoy enojado.（ผมโกรธอยู่）
・Está molesta con su jefe.（เธอไม่พอใจหัวหน้าของเธอ）
⇒ โครงสร้างนี้ตรงกับภาษาไทยเป๊ะ “ผม + โกรธ”
แบบ B สิ่งนั้นเป็นประธาน แล้วส่งความโกรธมาหาเรา ⇒ me + กริยา
・Me enoja.（มันทำให้ผมโกรธ）
・Me molesta el ruido.（เสียงนั่นมันกวนใจผม）
・Me da coraje.（มันทำให้ผมโมโหขึ้นมา）
⇒ ประธานคือ “สิ่งนั้น” ส่วนเราเป็นผู้รับ
เราไม่ได้พูดว่า “ผมโกรธเรื่องนั้น” อย่างเดียว แต่พูดว่า “เรื่องนั้นมันน่าโมโห” หรือ “ได้ยินแล้วเลือดขึ้นหน้า” ก็ได้ใช่ไหมครับ ตรงนี้ความโกรธก็ “มาจากข้างนอก” เหมือนกันเลยครับ
ตัวแทนที่ชัดที่สุดของแบบ B คือ me da coraje ครับ ประโยคนี้แปลตรงตัวได้ว่า “มันยื่นความโกรธมาให้ผม” ซึ่งเป็นภาพที่ตรงกับความรู้สึกจริงของคนโกรธมาก ๆ และเป็นสำนวนที่ได้ยินบ่อยมากในเม็กซิโก
โครงสร้าง me + da + คำนาม การผัน dar ตามจำนวน และเหตุผลที่คำเดียวกันแปลได้ทั้ง “กล้าหาญ” และ “โมโห”
แกนที่ 4 harto คือความโกรธคนละชนิด
ในบรรดาคำทั้งหมด มีอยู่คำหนึ่งที่ไม่ควรเอาไปวางบนบันไดความแรงเลย นั่นคือ harto ครับ
เพราะ harto ไม่ได้บอกว่า “โกรธแรงแค่ไหน” แต่บอกว่า “เรื่องนี้มันสะสมมานานจนถึงจุดที่ทนต่อไม่ไหวแล้ว”
เดิมทีมันหมายถึงกินจนอิ่มแปล้ แล้วค่อย ๆ ขยับมาเป็น “รับเข้าไปจนเต็มแล้ว ใส่อีกไม่ได้แล้ว” ⇒ กลายเป็น “เบื่อจนทนไม่ไหวแล้ว” ครับ
เพราะ harto เป็นความรู้สึกที่ “เต็ม” จากบางสิ่ง มันจึงต้องมี de ตามหลังเสมอเพื่อบอกว่าเต็มจากอะไร ตรงนี้ต่างจาก enojado ที่จะพูดลอย ๆ ก็ได้
harto ต้องมี de
・Estoy harto de este trabajo.
（ผมเบื่องานนี้จนทนไม่ไหวแล้ว）
・Estoy harta de esperar.
（ฉันเบื่อการรอคอยเต็มทีแล้ว）
・Estamos hartos de que siempre llegue tarde.
（พวกเราทนไม่ไหวแล้วกับการที่เขามาสายตลอด）
และสิ่งที่ต้องระวังมากที่สุดคือ ความหนักของประโยค ครับ ประโยค Estoy harto de ti（ผมเบื่อคุณเต็มทีแล้ว）ไม่ใช่การบ่นธรรมดา แต่เป็นประโยคระดับ “จะตัดความสัมพันธ์” ซึ่งหนักกว่า Estoy enojado contigo（ผมโกรธคุณ）มาก
โครงสร้าง harto de + คำนาม / infinitivo / que + subjuntivo และกับดักที่ harto แปลว่า “เยอะ” ในบางประเทศ
อีกฝั่งหนึ่ง เวลาที่เราเป็นคนถามว่า “เป็นอะไรไป”
ประโยคที่ต้องรู้คือ ¿Qué te pasa? ครับ ซึ่งตรงกับ “เป็นอะไรไป” ของเราแบบพอดีเป๊ะเลย
สิ่งที่น่าสนใจคือ ประโยคนี้ทำงานเหมือน “เป็นอะไรไป” ของภาษาไทยจริง ๆ ครับ คือ น้ำเสียงเปลี่ยน ความหมายเปลี่ยน
ประโยคเดียว สองความหมาย
พูดเบา ๆ ช้า ๆ ⇒ “เป็นอะไรรึเปล่า”（เป็นห่วง）
พูดห้วน ๆ เสียงแข็ง ⇒ “มีปัญหาอะไร”（หาเรื่อง）
และอย่าสับสนกับ ¿Qué pasa? ที่แปลว่า “เกิดอะไรขึ้น” หรือใช้ทักทายแบบกันเอง ⇒ คนละประโยคกัน
ความต่างระหว่าง ¿Qué pasa? กับ ¿Qué te pasa? วิธีถามให้ฟังดูอ่อนโยน และสำนวนเล่น ๆ ¿Qué te pasa, calabaza?
กับดักที่คนพูดภาษาไทยพลาดมากที่สุด สองข้อ
ข้อที่ 1 คำคุณศัพท์ต้องเปลี่ยนรูปตามเพศและจำนวนของผู้พูด
ภาษาไทยไม่มีระบบนี้เลยครับ เราพูดว่า “โกรธ” เหมือนกันหมดไม่ว่าผู้พูดจะเป็นใคร แต่ภาษาสเปน คำคุณศัพท์ต้องเปลี่ยนหางตามคนที่มันขยาย
| ผู้พูด | โกรธ | ทนไม่ไหวแล้ว | หงุดหงิด |
| ผู้ชาย 1 คน | estoy enojado | estoy harto | estoy molesto |
| ผู้หญิง 1 คน | estoy enojada | estoy harta | estoy molesta |
| กลุ่มที่มีผู้ชาย | estamos enojados | estamos hartos | estamos molestos |
| กลุ่มผู้หญิงล้วน | estamos enojadas | estamos hartas | estamos molestas |
ถ้าผู้หญิงพูดว่า estoy enojado เจ้าของภาษาจะสะดุดทันทีเลยครับ ตรงนี้ฝึกให้ติดปากตั้งแต่แรกจะสบายมากในระยะยาว
ข้อที่ 2 ต้องใช้ estar ไม่ใช่ ser
ข้อนี้เป็นข้อที่ทำให้ความหมายเพี้ยนไปทั้งประโยคเลยครับ และที่น่าสนใจคือ ภาษาไทยของเรามีกลไกแบบเดียวกันอยู่แล้ว
ser molesto กับ estar molesto ต่างกันคนละเรื่อง
estar molesto ⇒ “（คนคนนั้น）กำลังไม่พอใจอยู่” ＝ รำคาญ
・Está molesto con sus vecinos.（เขารำคาญเพื่อนบ้านของเขา）
ser molesto ⇒ “（สิ่งนั้น/คนนั้น）เป็นตัวก่อความรำคาญ” ＝ น่ารำคาญ
・El humo del cigarro es muy molesto.（ควันบุหรี่น่ารำคาญมาก）
คนที่พูดภาษาที่ไม่มีการแยกแบบนี้ต้องใช้เวลาทำความเข้าใจนาน แต่เราแค่จำว่า estar ＝ รำคาญ ／ ser ＝ น่ารำคาญ ก็จบแล้วครับ
ระวังนะครับว่าถ้าเราอยากบอกว่า “ผมไม่พอใจนิดหน่อย” แล้วดันพูดว่า Soy molesto ความหมายจะกลายเป็น “ผมเป็นคนน่ารำคาญ” ทันทีครับ
พูดความโกรธยังไงไม่ให้เสียมารยาท
ในสังคมไทย การแสดงความโกรธออกหน้ามักถูกมองว่า “คุมอารมณ์ไม่ได้” ซึ่งเป็นการเสียคะแนน แต่ในโลกที่พูดภาษาสเปน การบอกว่าตัวเองรู้สึกยังไงถือเป็นเรื่องปกติมากกว่า
ถึงอย่างนั้นก็มี วิธีพูดที่ไม่แข็งจนเกินไป อยู่ครับ
・Estoy un poco molesto.
（ผมรู้สึกไม่ค่อยสบายใจนิดหน่อยครับ）
คำว่า un poco ลดความแรงลงได้เยอะมาก และ molesto ก็เบากว่า enojado อยู่แล้ว ⇒ ปลอดภัยที่สุด
・No me sentí bien con eso.
（เรื่องนั้นทำให้ผมรู้สึกไม่ดีเท่าไหร่）
ไม่เอ่ยคำว่าโกรธเลย แต่สื่อได้ครบ
・Cálmate. / Tranquilo.
（ใจเย็น ๆ นะ）
ประโยคนี้ทำงานเหมือน “ใจเย็น ๆ” ของเราเลยครับ คือชวนให้อีกฝ่ายลดอุณหภูมิลง
แล้วค่อย ๆ เพิ่ม estoy enojado กับ me da coraje เข้าไปทีหลังก็ทันครับ
สรุป คำแสดงความโกรธในภาษาสเปน
●แกน 1 ความแรง ⇒ molesto（หงุดหงิด）< enojado / enfadado（โกรธ）< furioso（เดือดดาล）
※ frustrado ＝ ถูกขวาง ／ irritado ＝ โดนซ้ำ ๆ ทั้งคู่ไม่ได้อยู่บนบันไดนี้
●แกน 2 ภูมิภาค ⇒ enojado（ลาตินอเมริกา）／ enfadado（สเปน）แรงเท่ากัน
●แกน 3 ประธาน ⇒ estoy enojado（ฉันโกรธ）／ me da coraje（มันทำให้ฉันโกรธ）
●แกน 4 สะสม ⇒ harto ＝ เต็มจนล้น ต้องมี de ตามเสมอ และหนักกว่าที่คิด
●ฝั่งถาม ⇒ ¿Qué te pasa? ＝ “เป็นอะไรไป” น้ำเสียงเปลี่ยนความหมายได้
●กับดักใหญ่ ⇒ ผันเพศ/จำนวน（enojado / enojada）และ estar ไม่ใช่ ser（รำคาญ / น่ารำคาญ）
แต่ละคำผมเขียนแยกไว้ละเอียดกว่านี้ในบทความที่แทรกไว้ตามหัวข้อข้างบนแล้ว ลองย้อนกลับไปตามอ่านทีละคำได้เลยนะครับ
Wiktionary “coraje”（https://en.wiktionary.org/wiki/coraje）
Wiktionary “harto”（https://en.wiktionary.org/wiki/harto）
Wiktionary “enojar”（https://en.wiktionary.org/wiki/enojar）
Wiktionary “enfadar”（https://en.wiktionary.org/wiki/enfadar）
WordReference Spanish-English “molesto”（https://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=molesto）
WordReference Spanish-English “pasar”（https://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pasar）
