โครงสร้างคือ “con-“(ร่วมกัน, ด้วยกัน)+ “duct”(มาจาก ducere แปลว่า “นำ”)
ภาพหลักคือ “พาทั้งขบวนเดินไปด้วยกัน” ครับ จากภาพนี้แตกออกเป็น “conduct” = “ดำเนินการ” “ความประพฤติ” “นำไฟฟ้า” “อำนวยเพลง” ได้หมดเลยนะครับ!
- 1 conduct แปลว่าอะไร? ภาพหลักคือ “พาไปด้วยกัน”
- 2 conduct electricity = “นำไฟฟ้า” — เจอคำว่า “นำ” อีกแล้ว
- 3 ความประพฤติ ประพฤติตัว ภาษาอังกฤษพูดว่ายังไง?
- 4 conduct ในความหมาย “ดำเนินการ” — คำที่ต้องใช้ให้เป็นในที่ทำงาน
- 5 conduct ออกเสียงยังไง? คำเดียวกันแต่เน้นคนละที่
- 6 รากศัพท์ของ conduct:con-(ด้วยกัน)+ ducere(นำ)
- 7 สรุป:ความหมาย รากศัพท์ และวิธีจำคำว่า conduct
conduct แปลว่าอะไร? ภาพหลักคือ “พาไปด้วยกัน”
“conduct”(คำกริยาอ่านว่า /kənˈdʌkt/ คัน-ดั๊คท์ / คำนามอ่านว่า /ˈkɒndʌkt/ ค้อน-ดัคท์)แปลว่า “ดำเนินการ, จัดให้มีขึ้น” “ความประพฤติ, การวางตัว” “นำ (ไฟฟ้าหรือความร้อน)” และ “อำนวยเพลง” ครับ
ดูเผิน ๆ เหมือนสี่ความหมายนี้ไม่เกี่ยวกันเลย แต่ทั้งหมดมาจากภาพเดียวคือ “จับกลุ่มก้อนหนึ่งไว้ แล้วพามันเคลื่อนไปในทิศทางเดียวกัน” ครับ
คำเดียวกันเป๊ะครับ! และถ้าเปลี่ยนมุมมองนิดเดียวจะเห็นเลยนะครับ
ลองถามว่า “ใครพาอะไรไป”
“ตัวเราพาตัวเองไป” ⇒ ความประพฤติ
“ทองแดงพากระแสไฟไป” ⇒ นำไฟฟ้า
“วาทยกรพาวงดนตรีไป” ⇒ อำนวยเพลง
โครงสร้างเดียวกันหมดครับ แค่เปลี่ยน “คนพา” กับ “ของที่ถูกพา” เท่านั้นเอง
ผมเองก็เคยงงคำนี้อยู่นานครับ ตอนแรกเจอในวิชาฟิสิกส์ว่า conduct electricity ก็เข้าใจว่ามันแปลว่า “นำ” อย่างเดียว
พอมาเจอในข่าวว่า his conduct was questionable ก็งงว่าทำไมความประพฤติถึงใช้คำเดียวกับไฟฟ้า จนวันหนึ่งอาจารย์อธิบายด้วยภาพ “พาตัวเองไป” ผมถึงร้องอ๋อ ว่าจริง ๆ แล้วมันคือรากเดียวกันหมด แค่มองว่าใครพาอะไรไปเท่านั้นเองครับ
ประโยคตัวอย่างพื้นฐานของ conduct
【คำกริยา:ดำเนินการ, จัดให้มีขึ้น】
・The university conducted a survey of 500 students.
(มหาวิทยาลัยดำเนินการสำรวจนักศึกษา 500 คน)
・We will conduct an experiment next week.
(เราจะทำการทดลองในสัปดาห์หน้า)【คำกริยา:นำไฟฟ้า / นำความร้อน】
・Copper conducts electricity very well.
(ทองแดงนำไฟฟ้าได้ดีมาก)
・Wood does not conduct heat.
(ไม้ไม่นำความร้อน)【คำกริยา:ประพฤติตัว】
・He conducted himself professionally.
(เขาวางตัวอย่างมืออาชีพ ※รูป conduct oneself)【คำนาม:ความประพฤติ】
・Her conduct at work was excellent.
(ความประพฤติในที่ทำงานของเธอยอดเยี่ยมมาก)
・a code of conduct(ประมวลจริยธรรม, ระเบียบปฏิบัติ)※อ้างอิงความหมายและรูปประโยคจาก Cambridge Dictionary
conduct electricity = “นำไฟฟ้า” — เจอคำว่า “นำ” อีกแล้ว
ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ไทย ประโยค “โลหะนำไฟฟ้าได้ดี” เป็นประโยคที่ทุกคนเคยอ่านใช่ไหมครับ
คำว่า “นำไฟฟ้า” แยกออกได้เป็น “นำ”(พาไป)+ “ไฟฟ้า” คือ “พาไฟฟ้าไป” ตรงตัวเลยครับ
“นำไฟฟ้า” เทียบกับ “conduct electricity”
นำไฟฟ้า = นำ(พาไป)+ ไฟฟ้า
⇒ “พาไฟฟ้าไป”
conduct electricity = con-(ด้วยกัน)+ duct(นำ)+ electricity
⇒ “นำไฟฟ้าไปด้วยกัน”
※ทั้งสองภาษาเลือกกริยาตัวเดียวกันคือ “นำ / lead” มาอธิบายเรื่องไฟฟ้า
นับถูกแล้วครับ! คำนำ ⇒ เหนี่ยวนำ ⇒ นำไฟฟ้า สามรอบแล้วนะครับ
สิ่งที่เกิดขึ้นคือ ตอนคนไทยต้องบัญญัติศัพท์วิทยาศาสตร์ เราไม่ได้ทับศัพท์ว่า “คอนดัคท์” แต่หยิบกริยาไทยแท้พยางค์เดียวคือ “นำ” มาใช้ ซึ่งบังเอิญตรงกับสิ่งที่ละตินทำเมื่อสองพันปีก่อนพอดีเลยครับ
คำที่ต่อยอดจากตรงนี้ก็จำง่ายไปด้วยครับ
- conduct heat = นำความร้อน(นำ + ความร้อน)
- conduct sound = นำเสียง(นำ + เสียง)
- conduction【คำนาม】= การนำ (ความร้อนหรือไฟฟ้า)
- conductive【คำคุณศัพท์】= ซึ่งนำไฟฟ้าได้
ความประพฤติ ประพฤติตัว ภาษาอังกฤษพูดว่ายังไง?
ทีนี้มาดูอีกด้านของ conduct ที่คนไทยเจอบ่อยที่สุดครับ นั่นคือความหมาย “ความประพฤติ”
●conduct【คำนาม】= ความประพฤติ
・good conduct(ความประพฤติดี)/ bad conduct(ความประพฤติไม่ดี)
・a code of conduct(ประมวลจริยธรรม / ข้อบังคับว่าด้วยความประพฤติ)
●conduct oneself【คำกริยา】= ประพฤติตัว, วางตัว
・He conducted himself with dignity.(เขาวางตัวอย่างมีศักดิ์ศรี)
※ต้องมี myself / himself / herself เสมอ ถ้าไม่มีจะกลายเป็นความหมาย “ดำเนินการ” ไปเลย
●คำที่ใช้ในชีวิตประจำวันมากกว่าคือ behave / behavior
conduct เป็นคำที่ทางการกว่า มักเจอในระเบียบโรงเรียน สัญญาจ้าง และข่าว
อันนี้ไม่มีครับ! และนี่คือจุดที่น่าสนใจมากนะครับ
“ประพฤติ” ไม่ใช่คำไทยแท้ครับ แต่ยืมมาจากสันสกฤต ปฺรวฺฤตฺติ(pravṛtti) ซึ่งประกอบด้วย ปฺร-(ไปข้างหน้า)+ วฺฤตฺ(หมุน, เป็นไป)คือภาพ “การหมุนตัวเดินหน้าต่อไป” ครับ
คนละแบบเลยครับ และผมว่านี่คือส่วนที่สวยที่สุดของการเทียบสองภาษานะครับ
อังกฤษถามว่า “ถูกนำไปยังไง”(con + duct)ส่วนไทยถามว่า “หมุนตัวเดินหน้ายังไง”(ประ + พฤติ)คนละภาพ แต่พูดถึงเรื่องเดียวกันคือการวางตัวของคนหนึ่งคนครับ
เกร็ดเพิ่มเติมครับ คำไทยที่มาจากราก “พฤติ” ตัวเดียวกันนี้ยังมีอีกหลายคำ เช่น พฤติกรรม(behavior)และ พฤติการณ์(พฤติกรรมที่เป็นเหตุการณ์)ครับ ถ้าจำได้ว่า “พฤติ = การเป็นไปของตัวคน” ก็จะแยกออกทันทีว่าคำไหนพูดถึงคน คำไหนพูดถึงเครื่องจักร
conduct ในความหมาย “ดำเนินการ” — คำที่ต้องใช้ให้เป็นในที่ทำงาน
ในอีเมลงานและรายงานภาษาอังกฤษ conduct ที่เจอบ่อยที่สุดคือความหมาย “ดำเนินการ, จัดให้มีขึ้น” ครับ ตรงกับคำไทยว่า ดำเนินการ หรือ ทำการ
【คำที่มักตามหลัง conduct】
・conduct a survey(ทำการสำรวจ)
・conduct research(ทำวิจัย)
・conduct an experiment(ทำการทดลอง)
・conduct an interview(ดำเนินการสัมภาษณ์)
・conduct a meeting(ดำเนินการประชุม)
・conduct an investigation(ดำเนินการสอบสวน)
เคล็ดลับคือ อย่าท่องทีละคู่ครับ ให้จำภาพว่า “งานที่มีหลายขั้นตอน แล้วมีคนคุมให้เดินไปจนจบ” นะครับ
เพราะงั้นเราจึงพูดว่า conduct a survey(สำรวจมีหลายขั้นตอน)ได้ แต่ไม่พูดว่า ✕ conduct a phone call ครับ เพราะโทรศัพท์แค่ยกหูก็จบแล้ว ไม่มีขบวนให้นำ
conduct ออกเสียงยังไง? คำเดียวกันแต่เน้นคนละที่
นี่คือจุดที่ทำให้คนไทยพลาดมากที่สุดครับ เพราะ conduct ออกเสียงไม่เหมือนกันระหว่างตอนเป็นคำกริยากับตอนเป็นคำนาม
conduct อ่านสองแบบ
คำกริยา(ดำเนินการ, นำไฟฟ้า)
/kənˈdʌkt/ ⇒ คัน-ดั๊คท์(เน้นพยางค์หลัง)
・We will conDUCT a survey.
คำนาม(ความประพฤติ)
/ˈkɒndʌkt/ ⇒ ค้อน-ดัคท์(เน้นพยางค์หน้า)
・His CONduct was terrible.
※กฎง่าย ๆ ที่ใช้ได้กับหลายคำ:นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง
มีเยอะมากครับ! และเป็นคำที่คนไทยใช้บ่อยทั้งนั้นเลยนะครับ
record(REcord บันทึก/reCORD บันทึกไว้)
present(PREsent ของขวัญ/preSENT นำเสนอ)
increase(INcrease การเพิ่ม/inCREASE เพิ่มขึ้น)
contract(CONtract สัญญา/conTRACT หดตัว)
จำเป็นชุดเลยได้ครับ
เป็นเรื่องปกติมากครับ ตัวผมเองก็เคยพลาดกับคำว่า present ตอนพรีเซนต์งานกลุ่มเลยครับ
ตั้งใจจะพูดว่า I have a present for you แต่ดันเน้นเสียงผิดเป็น pre-SENT เพื่อนร่วมกลุ่มเลยนึกว่าผมจะพูดว่า “นำเสนอ” แทนที่จะพูดถึงของขวัญ กว่าจะรู้ตัวว่าพลาดก็ตอนเห็นสีหน้างงของเพื่อนครับ ตั้งแต่นั้นมาผมเลยท่องกฎ “นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง” ไว้ทุกครั้งก่อนพูดคำกลุ่มนี้เลยครับ
①ท้ายคำมี -ct สองเสียง
ต้องได้ยินทั้ง k และ t ครับ ภาษาไทยไม่มีเสียงพยัญชนะซ้อนท้ายพยางค์ คนไทยจึงมักตัดเหลือแค่ “คัน-ดัก”
②สระตัวหลังเป็น /ʌ/ ไม่ใช่ “อู”
-duct อ่านว่า “ดัคท์” ครับ ไม่ใช่ “ดูคท์” ตามที่ตัว u ชวนให้เข้าใจผิด
③ตำแหน่งเน้นในภาษาอังกฤษ ≠ วรรณยุกต์ในภาษาไทย
การเน้นคือการทำให้พยางค์นั้น ดังกว่า ยาวกว่า ชัดกว่า ไม่ใช่การเปลี่ยนระดับเสียงสูงต่ำแบบวรรณยุกต์นะครับ
รากศัพท์ของ conduct:con-(ด้วยกัน)+ ducere(นำ)
conduct เข้าสู่ภาษาอังกฤษราวต้นศตวรรษที่ 15 ครับ โดยความหมายแรกคือ “นำทาง, พาไปพร้อมกับชี้ทางให้”
conduct (v.)
early 15c., from Latin conductus, past participle of conducere, from assimilated form of com “with, together” + ducere “to lead” (from PIE root *deuk- “to lead”). Sense of “behave in a certain way” is from 1710. The noun sense of “personal behavior” is from 1670s.คำแปลภาษาไทย:ต้นศตวรรษที่ 15 มาจากภาษาละติน conductus ซึ่งเป็นรูปกริยาช่องสามของ conducere ประกอบด้วยรูปกลมกลืนของ com(ด้วยกัน, พร้อมกัน)+ ducere(นำ)ความหมาย “ประพฤติตัว” เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1710 ส่วนความหมายคำนาม “ความประพฤติส่วนบุคคล” เกิดขึ้นในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1670
※อ้างอิง Online Etymology Dictionary
ทีหลังสุดเลยครับ และเหตุผลก็ตรงไปตรงมามากนะครับ
เดิมที conduct คือ “นำคนอื่น” ครับ พอสังคมเริ่มให้ค่ากับการควบคุมตนเอง คำนี้ก็หันกลับมาชี้ที่ตัวเอง กลายเป็น “การนำตัวเอง” ⇒ ความประพฤติ ครับ
อีกจุดที่น่าสนใจคือ conduit(ท่อ, ช่องทางส่ง — อ่านว่า /ˈkɒndjuɪt/)เป็น คำพี่น้องฝาแฝด ของ conduct ครับ ทั้งคู่มาจาก conductus ตัวเดียวกัน แต่เส้นทางต่างกัน คำหนึ่งผ่านละตินตรง ๆ อีกคำอ้อมผ่านฝรั่งเศส เลยหน้าตาเพี้ยนไปคนละแบบ
เช็คให้ชัวร์ใน 30 วินาที: conduct ที่จะใช้เป็นความหมายไหน?
ทุกความหมายมาจากภาพเดียว “พาไปด้วยกัน” ลองถามว่า “ใครพาอะไรไป” แล้วดูตำแหน่งเน้นเสียงตามครับ
ค้อน-ดัคท์ เน้นหน้า เช่น a code of conduct
เช่น conduct a survey
เช่น conduct electricity
ประพฤติตัว เช่น He conducted himself with dignity.
※ ห้ามพูด “conduct a phone call” เพราะโทรศัพท์ยกหูก็จบ ไม่มีขบวนขั้นตอนให้นำ /กฎ “นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง” ใช้ได้กับ record, present, contract, increase ด้วย
สรุป:ความหมาย รากศัพท์ และวิธีจำคำว่า conduct
●conduct = “con-(ด้วยกัน)” + “duct(นำ)”
⇒ ภาพหลักคือ “พาทั้งขบวนเดินไปด้วยกัน”
●4 ความหมายที่ต้องรู้
① ดำเนินการ(conduct a survey / research / an interview)
② ความประพฤติ【คำนาม】/ประพฤติตัว(conduct oneself)
③ นำไฟฟ้า, นำความร้อน(conduct electricity / heat)
④ อำนวยเพลง(conduct an orchestra)
●จุดเชื่อมกับภาษาไทย
นำไฟฟ้า = “นำ” + “ไฟฟ้า” ⇒ “นำ” ปรากฏเป็นครั้งที่สาม
แต่ ความประพฤติ มาจากสันสกฤต ปฺรวฺฤตฺติ(ปฺร- ไปข้างหน้า + วฺฤตฺ หมุน)เป็นคนละราก
●การออกเสียง(สำคัญมาก)
คำกริยา /kənˈdʌkt/ คัน-ดั๊คท์(เน้นหลัง)
คำนาม /ˈkɒndʌkt/ ค้อน-ดัคท์(เน้นหน้า)
※กฎ “นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง” ใช้ได้กับ record / present / contract ด้วย
Online Etymology Dictionary(https://www.etymonline.com/word/conduct)
Cambridge Dictionary(https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/conduct)
วิกิพจนานุกรม ภาษาไทย「ประพฤติ」(https://th.wiktionary.org/wiki/ประพฤติ)
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔(https://dictionary.orst.go.th/)