conduct แปลว่าอะไร? คำเดียวที่แปลได้ทั้ง “ความประพฤติ” และ “นำไฟฟ้า”

Kodak
คำศัพท์ของวันนี้คือ “conduct” ครับ!

โครงสร้างคือ “con-“(ร่วมกัน, ด้วยกัน)+ “duct”(มาจาก ducere แปลว่า “นำ”)

ภาพหลักคือ “พาทั้งขบวนเดินไปด้วยกัน” ครับ จากภาพนี้แตกออกเป็น “conduct” = “ดำเนินการ” “ความประพฤติ” “นำไฟฟ้า” “อำนวยเพลง” ได้หมดเลยนะครับ!

conduct แปลว่าอะไร? ภาพหลักคือ “พาไปด้วยกัน”

“conduct”(คำกริยาอ่านว่า /kənˈdʌkt/ คัน-ดั๊คท์ / คำนามอ่านว่า /ˈkɒndʌkt/ ค้อน-ดัคท์)แปลว่า “ดำเนินการ, จัดให้มีขึ้น” “ความประพฤติ, การวางตัว” “นำ (ไฟฟ้าหรือความร้อน)” และ “อำนวยเพลง” ครับ

ดูเผิน ๆ เหมือนสี่ความหมายนี้ไม่เกี่ยวกันเลย แต่ทั้งหมดมาจากภาพเดียวคือ “จับกลุ่มก้อนหนึ่งไว้ แล้วพามันเคลื่อนไปในทิศทางเดียวกัน” ครับ

“ความประพฤติ” กับ “นำไฟฟ้า” นี่เป็นคำเดียวกันจริง ๆ เหรอครับ? ไกลกันมากเลยนะครับ
Kodak

คำเดียวกันเป๊ะครับ! และถ้าเปลี่ยนมุมมองนิดเดียวจะเห็นเลยนะครับ

ลองถามว่า “ใครพาอะไรไป”
“ตัวเราพาตัวเองไป” ⇒ ความประพฤติ
“ทองแดงพากระแสไฟไป” ⇒ นำไฟฟ้า
“วาทยกรพาวงดนตรีไป” ⇒ อำนวยเพลง
โครงสร้างเดียวกันหมดครับ แค่เปลี่ยน “คนพา” กับ “ของที่ถูกพา” เท่านั้นเอง

โอ้… พอมองแบบนี้แล้วเห็นภาพเลยครับ
เราเคยงงมากตอนเจอ code of conduct ในสัญญาจ้างงานครับ อ่านไปอ่านมาก็ยังงงว่ามันเกี่ยวอะไรกับไฟฟ้าที่เพิ่งเรียนไปเมื่อกี้
Kodak

ผมเองก็เคยงงคำนี้อยู่นานครับ ตอนแรกเจอในวิชาฟิสิกส์ว่า conduct electricity ก็เข้าใจว่ามันแปลว่า “นำ” อย่างเดียว

พอมาเจอในข่าวว่า his conduct was questionable ก็งงว่าทำไมความประพฤติถึงใช้คำเดียวกับไฟฟ้า จนวันหนึ่งอาจารย์อธิบายด้วยภาพ “พาตัวเองไป” ผมถึงร้องอ๋อ ว่าจริง ๆ แล้วมันคือรากเดียวกันหมด แค่มองว่าใครพาอะไรไปเท่านั้นเองครับ

ประโยคตัวอย่างพื้นฐานของ conduct

【คำกริยา:ดำเนินการ, จัดให้มีขึ้น】
・The university conducted a survey of 500 students.
(มหาวิทยาลัยดำเนินการสำรวจนักศึกษา 500 คน)
・We will conduct an experiment next week.
(เราจะทำการทดลองในสัปดาห์หน้า)

【คำกริยา:นำไฟฟ้า / นำความร้อน】
・Copper conducts electricity very well.
(ทองแดงนำไฟฟ้าได้ดีมาก)
・Wood does not conduct heat.
(ไม้ไม่นำความร้อน)

【คำกริยา:ประพฤติตัว】
・He conducted himself professionally.
(เขาวางตัวอย่างมืออาชีพ ※รูป conduct oneself)

【คำนาม:ความประพฤติ】
・Her conduct at work was excellent.
(ความประพฤติในที่ทำงานของเธอยอดเยี่ยมมาก)
・a code of conduct(ประมวลจริยธรรม, ระเบียบปฏิบัติ)

※อ้างอิงความหมายและรูปประโยคจาก Cambridge Dictionary

conduct electricity = “นำไฟฟ้า” — เจอคำว่า “นำ” อีกแล้ว

ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ไทย ประโยค “โลหะนำไฟฟ้าได้ดี” เป็นประโยคที่ทุกคนเคยอ่านใช่ไหมครับ

คำว่า “นำไฟฟ้า” แยกออกได้เป็น “นำ”(พาไป)+ “ไฟฟ้า” คือ “พาไฟฟ้าไป” ตรงตัวเลยครับ

“นำไฟฟ้า” เทียบกับ “conduct electricity”

นำไฟฟ้า = นำ(พาไป)+ ไฟฟ้า
⇒ “พาไฟฟ้าไป”

conduct electricity = con-(ด้วยกัน)+ duct(นำ)+ electricity
⇒ “นำไฟฟ้าไปด้วยกัน”

※ทั้งสองภาษาเลือกกริยาตัวเดียวกันคือ “นำ / lead” มาอธิบายเรื่องไฟฟ้า

“นำ” อีกแล้วครับ! นี่ครั้งที่สามแล้วใช่ไหมครับ
Kodak

นับถูกแล้วครับ! คำนำ ⇒ เหนี่ยวนำ ⇒ นำไฟฟ้า สามรอบแล้วนะครับ

สิ่งที่เกิดขึ้นคือ ตอนคนไทยต้องบัญญัติศัพท์วิทยาศาสตร์ เราไม่ได้ทับศัพท์ว่า “คอนดัคท์” แต่หยิบกริยาไทยแท้พยางค์เดียวคือ “นำ” มาใช้ ซึ่งบังเอิญตรงกับสิ่งที่ละตินทำเมื่อสองพันปีก่อนพอดีเลยครับ

คำที่ต่อยอดจากตรงนี้ก็จำง่ายไปด้วยครับ

  • conduct heat = นำความร้อน(นำ + ความร้อน)
  • conduct sound = นำเสียง(นำ + เสียง)
  • conduction【คำนาม】= การนำ (ความร้อนหรือไฟฟ้า)
  • conductive【คำคุณศัพท์】= ซึ่งนำไฟฟ้าได้

ความประพฤติ ประพฤติตัว ภาษาอังกฤษพูดว่ายังไง?

ทีนี้มาดูอีกด้านของ conduct ที่คนไทยเจอบ่อยที่สุดครับ นั่นคือความหมาย “ความประพฤติ”

conduct【คำนาม】= ความประพฤติ
・good conduct(ความประพฤติดี)/ bad conduct(ความประพฤติไม่ดี)
・a code of conduct(ประมวลจริยธรรม / ข้อบังคับว่าด้วยความประพฤติ)

conduct oneself【คำกริยา】= ประพฤติตัว, วางตัว
・He conducted himself with dignity.(เขาวางตัวอย่างมีศักดิ์ศรี)
※ต้องมี myself / himself / herself เสมอ ถ้าไม่มีจะกลายเป็นความหมาย “ดำเนินการ” ไปเลย

●คำที่ใช้ในชีวิตประจำวันมากกว่าคือ behave / behavior
conduct เป็นคำที่ทางการกว่า มักเจอในระเบียบโรงเรียน สัญญาจ้าง และข่าว

แล้วคำว่า “ประพฤติ” ในภาษาไทย ก็มี “นำ” ซ่อนอยู่ด้วยไหมครับ?
Kodak

อันนี้ไม่มีครับ! และนี่คือจุดที่น่าสนใจมากนะครับ

“ประพฤติ” ไม่ใช่คำไทยแท้ครับ แต่ยืมมาจากสันสกฤต ปฺรวฺฤตฺติ(pravṛtti) ซึ่งประกอบด้วย ปฺร-(ไปข้างหน้า)+ วฺฤตฺ(หมุน, เป็นไป)คือภาพ “การหมุนตัวเดินหน้าต่อไป” ครับ

อ๋อ… งั้นตรงนี้ไทยกับอังกฤษคิดคนละแบบเลยสิครับ
Kodak

คนละแบบเลยครับ และผมว่านี่คือส่วนที่สวยที่สุดของการเทียบสองภาษานะครับ

อังกฤษถามว่า “ถูกนำไปยังไง”(con + duct)ส่วนไทยถามว่า “หมุนตัวเดินหน้ายังไง”(ประ + พฤติ)คนละภาพ แต่พูดถึงเรื่องเดียวกันคือการวางตัวของคนหนึ่งคนครับ

เกร็ดเพิ่มเติมครับ คำไทยที่มาจากราก “พฤติ” ตัวเดียวกันนี้ยังมีอีกหลายคำ เช่น พฤติกรรม(behavior)และ พฤติการณ์(พฤติกรรมที่เป็นเหตุการณ์)ครับ ถ้าจำได้ว่า “พฤติ = การเป็นไปของตัวคน” ก็จะแยกออกทันทีว่าคำไหนพูดถึงคน คำไหนพูดถึงเครื่องจักร

conduct ในความหมาย “ดำเนินการ” — คำที่ต้องใช้ให้เป็นในที่ทำงาน

ในอีเมลงานและรายงานภาษาอังกฤษ conduct ที่เจอบ่อยที่สุดคือความหมาย “ดำเนินการ, จัดให้มีขึ้น” ครับ ตรงกับคำไทยว่า ดำเนินการ หรือ ทำการ

【คำที่มักตามหลัง conduct】
・conduct a survey(ทำการสำรวจ)
・conduct research(ทำวิจัย)
・conduct an experiment(ทำการทดลอง)
・conduct an interview(ดำเนินการสัมภาษณ์)
・conduct a meeting(ดำเนินการประชุม)
・conduct an investigation(ดำเนินการสอบสวน)

Kodak

เคล็ดลับคือ อย่าท่องทีละคู่ครับ ให้จำภาพว่า “งานที่มีหลายขั้นตอน แล้วมีคนคุมให้เดินไปจนจบ” นะครับ

เพราะงั้นเราจึงพูดว่า conduct a survey(สำรวจมีหลายขั้นตอน)ได้ แต่ไม่พูดว่า ✕ conduct a phone call ครับ เพราะโทรศัพท์แค่ยกหูก็จบแล้ว ไม่มีขบวนให้นำ

conduct ออกเสียงยังไง? คำเดียวกันแต่เน้นคนละที่

นี่คือจุดที่ทำให้คนไทยพลาดมากที่สุดครับ เพราะ conduct ออกเสียงไม่เหมือนกันระหว่างตอนเป็นคำกริยากับตอนเป็นคำนาม

conduct อ่านสองแบบ

คำกริยา(ดำเนินการ, นำไฟฟ้า)
/kənˈdʌkt/ ⇒ คัน-ดั๊คท์(เน้นพยางค์หลัง)
・We will conDUCT a survey.

คำนาม(ความประพฤติ)
/ˈkɒndʌkt/ ⇒ ค้อน-ดัคท์(เน้นพยางค์หน้า)
・His CONduct was terrible.

※กฎง่าย ๆ ที่ใช้ได้กับหลายคำ:นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง

เอ๊ะ! แล้วมีคำอื่นที่เป็นแบบนี้อีกไหมครับ?
Kodak

มีเยอะมากครับ! และเป็นคำที่คนไทยใช้บ่อยทั้งนั้นเลยนะครับ

recordREcord บันทึก/reCORD บันทึกไว้)
presentPREsent ของขวัญ/preSENT นำเสนอ)
increaseINcrease การเพิ่ม/inCREASE เพิ่มขึ้น)
contractCONtract สัญญา/conTRACT หดตัว)
จำเป็นชุดเลยได้ครับ

เราเคยพูดคำว่า record ผิดมาตลอดเลยครับ พูดว่า re-CORD ทั้งที่หมายถึงคำนามว่าบันทึก
Kodak

เป็นเรื่องปกติมากครับ ตัวผมเองก็เคยพลาดกับคำว่า present ตอนพรีเซนต์งานกลุ่มเลยครับ

ตั้งใจจะพูดว่า I have a present for you แต่ดันเน้นเสียงผิดเป็น pre-SENT เพื่อนร่วมกลุ่มเลยนึกว่าผมจะพูดว่า “นำเสนอ” แทนที่จะพูดถึงของขวัญ กว่าจะรู้ตัวว่าพลาดก็ตอนเห็นสีหน้างงของเพื่อนครับ ตั้งแต่นั้นมาผมเลยท่องกฎ “นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง” ไว้ทุกครั้งก่อนพูดคำกลุ่มนี้เลยครับ

ท้ายคำมี -ct สองเสียง
ต้องได้ยินทั้ง k และ t ครับ ภาษาไทยไม่มีเสียงพยัญชนะซ้อนท้ายพยางค์ คนไทยจึงมักตัดเหลือแค่ “คัน-ดัก”

สระตัวหลังเป็น /ʌ/ ไม่ใช่ “อู”
-duct อ่านว่า “ดัคท์” ครับ ไม่ใช่ “ดูคท์” ตามที่ตัว u ชวนให้เข้าใจผิด

ตำแหน่งเน้นในภาษาอังกฤษ ≠ วรรณยุกต์ในภาษาไทย
การเน้นคือการทำให้พยางค์นั้น ดังกว่า ยาวกว่า ชัดกว่า ไม่ใช่การเปลี่ยนระดับเสียงสูงต่ำแบบวรรณยุกต์นะครับ

รากศัพท์ของ conduct:con-(ด้วยกัน)+ ducere(นำ)

conduct เข้าสู่ภาษาอังกฤษราวต้นศตวรรษที่ 15 ครับ โดยความหมายแรกคือ “นำทาง, พาไปพร้อมกับชี้ทางให้”

conduct (v.)
early 15c., from Latin conductus, past participle of conducere, from assimilated form of com “with, together” + ducere “to lead” (from PIE root *deuk- “to lead”). Sense of “behave in a certain way” is from 1710. The noun sense of “personal behavior” is from 1670s.

คำแปลภาษาไทย:ต้นศตวรรษที่ 15 มาจากภาษาละติน conductus ซึ่งเป็นรูปกริยาช่องสามของ conducere ประกอบด้วยรูปกลมกลืนของ com(ด้วยกัน, พร้อมกัน)+ ducere(นำ)ความหมาย “ประพฤติตัว” เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1710 ส่วนความหมายคำนาม “ความประพฤติส่วนบุคคล” เกิดขึ้นในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1670

※อ้างอิง Online Etymology Dictionary

ความหมาย “ประพฤติตัว” เพิ่งมาปี 1710 เองเหรอครับ? แสดงว่ามาทีหลังสุดเลย
Kodak

ทีหลังสุดเลยครับ และเหตุผลก็ตรงไปตรงมามากนะครับ

เดิมที conduct คือ “นำคนอื่น” ครับ พอสังคมเริ่มให้ค่ากับการควบคุมตนเอง คำนี้ก็หันกลับมาชี้ที่ตัวเอง กลายเป็น “การนำตัวเอง” ⇒ ความประพฤติ ครับ

อีกจุดที่น่าสนใจคือ conduit(ท่อ, ช่องทางส่ง — อ่านว่า /ˈkɒndjuɪt/)เป็น คำพี่น้องฝาแฝด ของ conduct ครับ ทั้งคู่มาจาก conductus ตัวเดียวกัน แต่เส้นทางต่างกัน คำหนึ่งผ่านละตินตรง ๆ อีกคำอ้อมผ่านฝรั่งเศส เลยหน้าตาเพี้ยนไปคนละแบบ

เช็คให้ชัวร์ใน 30 วินาที: conduct ที่จะใช้เป็นความหมายไหน?

ทุกความหมายมาจากภาพเดียว “พาไปด้วยกัน” ลองถามว่า “ใครพาอะไรไป” แล้วดูตำแหน่งเน้นเสียงตามครับ

Q1. กำลังพูดถึงคำนาม หรือคำกริยา?
คำนาม: ความประพฤติของคน → CONduct (n.)
ค้อน-ดัคท์ เน้นหน้า เช่น a code of conduct
คำกริยา: การกระทำ → ไปข้อ 2 ด้านล่าง
Q2. สิ่งที่ “ถูกพาไป” คืออะไร?
งานที่มีหลายขั้นตอน (survey, research, interview) → conDUCT
เช่น conduct a survey
ไฟฟ้า/ความร้อน (วัสดุพาไป) → conDUCT
เช่น conduct electricity
ตัวเอง (ต้องมี oneself เสมอ) → conDUCT oneself
ประพฤติตัว เช่น He conducted himself with dignity.

※ ห้ามพูด “conduct a phone call” เพราะโทรศัพท์ยกหูก็จบ ไม่มีขบวนขั้นตอนให้นำ /กฎ “นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง” ใช้ได้กับ record, present, contract, increase ด้วย

สรุป:ความหมาย รากศัพท์ และวิธีจำคำว่า conduct

conduct = “con-(ด้วยกัน)” + “duct(นำ)”
⇒ ภาพหลักคือ “พาทั้งขบวนเดินไปด้วยกัน”

4 ความหมายที่ต้องรู้
① ดำเนินการ(conduct a survey / research / an interview)
② ความประพฤติ【คำนาม】/ประพฤติตัว(conduct oneself)
③ นำไฟฟ้า, นำความร้อน(conduct electricity / heat)
④ อำนวยเพลง(conduct an orchestra)

จุดเชื่อมกับภาษาไทย
นำไฟฟ้า = “นำ” + “ไฟฟ้า” ⇒ “นำ” ปรากฏเป็นครั้งที่สาม
แต่ ความประพฤติ มาจากสันสกฤต ปฺรวฺฤตฺติ(ปฺร- ไปข้างหน้า + วฺฤตฺ หมุน)เป็นคนละราก

การออกเสียง(สำคัญมาก)
คำกริยา /kənˈdʌkt/ คัน-ดั๊คท์(เน้นหลัง)
คำนาม /ˈkɒndʌkt/ ค้อน-ดัคท์(เน้นหน้า)
※กฎ “นามเน้นหน้า กริยาเน้นหลัง” ใช้ได้กับ record / present / contract ด้วย

แหล่งอ้างอิง
Online Etymology Dictionary(https://www.etymonline.com/word/conduct
Cambridge Dictionary(https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/conduct
วิกิพจนานุกรม ภาษาไทย「ประพฤติ」(https://th.wiktionary.org/wiki/ประพฤติ
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔(https://dictionary.orst.go.th/

← กลับไปที่หน้ารวมรากศัพท์ duct